نامهای دیگر: تاندینوپاتی آشیل، التهاب فاسیای کف پا، خار کعب، بیماری سیور
بیشتر دردهای پاشنه به خاطر باری است که به بافت وارد میشود، نه یک مشکل ساختاری، و بیشترشان بدون جراحی خوب میشوند. درمانی که جواب میدهد پر سر و صدا نیست: تمرین درست، که درست انجام شود، و مدتی طولانیتر از آنچه بیشتر افراد انتظار دارند.
درد و ضخیم شدن تاندون، یا در بخش میانی آن، دو تا شش سانتیمتر بالاتر از پاشنه، یا در محل اتصال آن به استخوان پاشنه. این دو نوع رفتار متفاوتی دارند و درمانشان هم متفاوت است، پس مهم است مشخص شود کدام است.
تاندون به معنای معمول کلمه ملتهب نیست. رشتههای کلاژن آن بینظم شدهاند و تاندون نتوانسته خودش را با باری که به آن وارد میشود تطبیق دهد. درمان هم از همینجا میآید: به تاندون به شکل کنترلشده بار وارد میکنیم تا خودش را بازسازی کند.
بارگذاری تدریجی، با تمرینهای اکسنتریک یا تمرین مقاومتی سنگین و آهسته، دستکم به مدت دوازده هفته. این درمانی است که بهترین شواهد علمی را دارد و همان درمانی است که بیشتر از همه زودتر از موعد رها میشود.
درگیری محل اتصال همان تمرینها را تحمل نمیکند. کشش پا به سمت بالا (dorsiflexion) تاندون را به استخوان پاشنه فشار میدهد و مشکل را بدتر میکند، برای همین برنامهی تمرینی تغییر داده میشود و از بلندکنندهی پاشنه (heel raise) استفاده میشود.
شاکویو تراپی (shockwave therapy) بهعنوان درمان کمکی، وقتی یک برنامهی بارگذاری درست به نتیجه نرسیده و متوقف مانده است.
هیچ تزریق کورتونی داخل تاندون انجام نمیشود.
جراحی برای گروه کوچکی که با هیچکدام از اینها بهتر نمیشوند: دبریدمان (برداشتن بافت آسیبدیده)، و در محل اتصال، برداشتن گوشهی بالایی و برجستهی استخوان پاشنه و وصل کردن دوبارهی تاندون.
التهاب فاسیای کف پا (plantar fasciitis)
درد زیر پاشنه، که با اولین قدمهای صبح و بعد از نشستن از همه بدتر است. نُه از هر ده مورد بدون عمل جراحی آرام میشوند، هرچند معمولاً چند ماه طول میکشد.
کشش عضلهی ساق و فاسیای کف پا، چند بار در روز
کفش نرم و نگهدارنده، همراه با کفی طبی یا پد پاشنه (heel cup)
کنترل میزان فشار روی پا و کنترل وزن
آتل شبانه برای دردهای صبحگاهی که ادامه پیدا میکنند
شاکویو تراپی برای مواردی که بیش از شش ماه طول کشیدهاند
جراحی فقط در موارد واقعاً مقاوم به درمان، و در این موارد عضلهی ساق اغلب هدف مفیدتری از خود فاسیا است
پارگی تاندون آشیل
درد ناگهانی و تیز در پشت مچ پا، که اغلب با صدای «تق» شنیدنی همراه است، و سختی در فشار دادن پنجهی پا به زمین. تشخیص با معاینه و تست فشردن ساق پا (calf squeeze test) گذاشته میشود.
هم درمان بدون جراحی با برنامهی بوت طبی عملکردی و هم ترمیم با جراحی، در بیمار مناسب نتایج خوبی دارند. با برنامههای درمانی امروزی، احتمال پارگی دوباره در هر دو روش مشابه است. جراحی خطر عوارض زخم و آسیب عصب دارد، و درمان بدون جراحی به پایبندی دقیق به برنامهی بوت نیاز دارد. انتخاب روش به مدت زمانی که از آسیب گذشته، فاصلهی بین دو سر تاندون و نیازهای بدنی بیمار بستگی دارد.
روند معمول بهبودی پس از جراحی
این روند معمول است. برنامه هر بیمار در ویزیت و بر اساس نوع جراحی مشخص میشود.
هفته ۰ تا ۱۲برنامهی تمرینی بارگذاری تدریجی. درد در حین تمرین قابل انتظار و قابل قبول است، ولی باید ظرف ۲۴ ساعت آرام شود.
ماه ۳ تا ۶زمانی که میشود دربارهی نتیجهی درمان بدون جراحی منصفانه قضاوت کرد. بیشتر افراد تا این زمان بهتر شدهاند.
بعد از جراحی، هفته ۰ تا ۶بوت طبی، با تحمل وزن بر اساس نوع عملی که انجام شده است.
بعد از جراحی، ماه ۳ تا ۹تقویت تدریجی عضلات. برگشت به دویدن دیرتر اتفاق میافتد و قدرت عضلهی ساق پا آهسته برمیگردد.
پرسشهای رایج
به من گفتهاند خار کعب دارم. باید برداشته شود؟
تقریباً هیچوقت. خار کعب در افرادی که اصلاً درد ندارند هم زیاد دیده میشود و نتیجهی کشش طولانیمدت است، نه علت علائم. درمان فاسیای کف پا و عضلهی ساق درد را برطرف میکند، ولی برداشتن خار این کار را نمیکند.
خوب شدن التهاب فاسیای کف پا چقدر طول میکشد؟
بیشتر از آنچه معمولاً به بیماران گفته میشود. حدود نُه از هر ده مورد بدون جراحی خوب میشوند، اما بهطور متوسط چند ماه طول میکشد. کشش عضلهی ساق و فاسیای کف پا، همراه با یک کفش مناسب و نگهدارنده، پایهی اصلی درمان است.
آیا تزریق کورتون کار درستی است؟
تزریق در فاسیای کف پا میتواند برای مدت کوتاهی درد را کم کند، ولی کمی خطر تحلیل بالشتک چربی زیر پاشنه و پارگی فاسیا دارد، برای همین با احتیاط و بهندرت استفاده میشود. از تزریق داخل یا اطراف تاندون آشیل باید پرهیز کرد، چون خطر پارگی تاندون دارد.
فرزندم موقع ورزش درد پاشنه دارد.
در کودکی که در حال رشد است، این درد معمولاً بیماری سیور است، یعنی تحریک صفحهی رشد در پشت پاشنه. خودبهخود محدود میشود، با تمام شدن رشد آرام میگیرد و با تغییر فعالیت، کشش عضلهی ساق و یک پد نرم زیر پاشنه کنترل میشود. آسیب تاندون نیست و در یک مورد معمول نیازی به عکسبرداری ندارد.
آیا پارگی تاندون آشیل بدون جراحی درمان میشود؟
بله. با یک برنامهی توانبخشی عملکردی امروزی در بوت طبی، نتیجه برای بسیاری از بیماران قابل مقایسه با جراحی است و عوارض زخم کمتری دارد. جراحی برای کسانی ترجیح داده میشود که دیر مراجعه کردهاند یا فاصلهی زیادی بین دو سر تاندون دارند، و همینطور برای برخی ورزشکاران با نیاز بدنی بالا. این موضوعی است که واقعاً باید دربارهاش گفتوگو کرد، نه تصمیمی خودکار.
این مطالب برای آگاهی بیماران است و جای معاینه پزشک را نمیگیرد.