پاسخ کوتاه: زانوی ضربدری و پرانتزی دو انحراف شایع محور پا هستند. در زانوی پرانتزی (ژنو واروم) مچ‌ها به هم می‌رسند و زانوها نه؛ در زانوی ضربدری (ژنو والگوم) زانوها به هم می‌رسند و مچ‌ها نه. در کودکان خردسال هر دو معمولاً طبیعی‌اند و تا ۷ تا ۸ سالگی صاف می‌شوند؛ انحراف ماندگار، یک‌طرفه یا دردناک نیاز به معاینه دارد.
نکات کلیدی
- پای پرانتزی تا حدود ۲ سالگی و پای ضربدری با بیشترین حد در ۳ تا ۴ سالگی طبیعی است. پاها معمولاً تا ۷ تا ۸ سالگی صاف می‌شوند.
- زانوی پرانتزی با فاصله بین دو زانو (ICD) و زانوی ضربدری با فاصله بین دو قوزک داخلی مچ (IMD) اندازه‌گیری می‌شود.
- انحراف یک‌طرفه، رو به بدتر شدن، دردناک یا همراه با کوتاهی قد نسبت به هم‌سن‌ها نیاز به معاینه ارتوپدی دارد.
- کفش طبی، کفی، بریس و ورزش محور استخوان را صاف نمی‌کنند. ورزش فقط درد و عملکرد عضلات را بهتر می‌کند.
- تا وقتی رشد کافی باقی است، هدایت رشد با یک پلاک کوچک می‌تواند انحراف را به‌تدریج اصلاح کند. پس از پایان رشد، استئوتومی گزینه اصلی است.
- در بزرگسالان مبتلا به آرتروز زانو، انحراف پرانتزی با پیشرفت آرتروز بخش داخلی و انحراف ضربدری با پیشرفت آرتروز بخش خارجی همراه است.
زانوی ضربدری و پرانتزی چیست؟
زانوی ضربدری و پرانتزی دو نوع انحراف زاویه‌ای پا هستند. در آن‌ها استخوان ران (فمور) و درشت‌نی (تیبیا) در محل زانو در یک خط قرار نمی‌گیرند. هر دو در کودکی بسیار شایع‌اند و بیشترشان بخشی از رشد طبیعی‌اند.
برای جزئیات کامل هر حالت، راهنمای زانوی پرانتزی (ژنو واروم) و راهنمای زانوی ضربدری (ژنو والگوم) را بخوانید. در ادامه، تفاوت‌ها و مسیر تصمیم‌گیری در هر سن به‌طور خلاصه آمده است.
زانوی پرانتزی (ژنو واروم) یا پای O شکل
زانوی پرانتزی یا ژنو واروم (Genu varum) یعنی وقتی فرد صاف می‌ایستد و قوزک‌های داخلی مچ به هم می‌رسند، بین دو زانو فاصله می‌ماند. خط تحمل وزن بدن (محور مکانیکی) از سمت داخل مرکز زانو می‌گذرد و بخش داخلی مفصل بار بیشتری تحمل می‌کند.
زانوی ضربدری (ژنو والگوم) یا پای X شکل
زانوی ضربدری یا ژنو والگوم (Genu valgum) یعنی زانوها به هم می‌خورند ولی بین دو مچ فاصله می‌ماند. محور مکانیکی از سمت خارج زانو می‌گذرد و بخش خارجی مفصل بار بیشتری می‌گیرد. زانوی ضربدری کشکک را هم به بیرون می‌کشد و ممکن است باعث ناپایداری کشکک یا درد جلوی زانو شود.
محور طبیعی زانو در بزرگسالان چگونه است؟
در بزرگسال سالم، محور مکانیکی از نزدیکی مرکز زانو عبور می‌کند. مقدار کمی انحراف پرانتزی یا ضربدری طبیعی است و بسیاری از افراد آن را بدون درد دارند.
تفاوت زانوی ضربدری و پرانتزی در یک نگاه
تفاوت اصلی زانوی ضربدری و پرانتزی در جهت انحراف است: در پرانتزی زانوها از هم دورند و در ضربدری به هم نزدیک‌اند. همین جهت تعیین می‌کند کدام بخش زانو بار بیشتری بگیرد و کدام نوع اصلاح مناسب باشد.
| ویژگی | زانوی پرانتزی (ژنو واروم) | زانوی ضربدری (ژنو والگوم) |
|---|---|---|
| ظاهر | مچ‌ها به هم می‌رسند، زانوها دورند (پای O شکل) | زانوها به هم می‌رسند، مچ‌ها دورند (پای X شکل) |
| اندازه‌گیری | فاصله بین دو زانو (ICD) | فاصله بین دو قوزک داخلی مچ (IMD) |
| سن طبیعی | از تولد تا حدود ۲ سالگی | بیشترین حالت در ۳ تا ۴ سالگی؛ صاف شدن تا ۷ تا ۸ سالگی |
| فشار روی زانو | بخش داخلی مفصل زانو | بخش خارجی مفصل و کشش کشکک به بیرون |
| درمان در صورت نیاز | درمان علت، هدایت رشد؛ در بزرگسال استئوتومی درشت‌نی (HTO) یا ران | درمان علت، هدایت رشد؛ در بزرگسال استئوتومی پایین ران (DFO) |
سیر طبیعی پاها از تولد تا بزرگسالی: در هر سن چه چیزی طبیعی است؟
زانوی ضربدری و پرانتزی در کودکان معمولاً بخشی از سیر طبیعی رشد است: نوزاد پرانتزی است و کودک نوپا به سمت ضربدری می‌رود. پاها معمولاً تا ۷ تا ۸ سالگی به محور بزرگسالی می‌رسند و در برخی کودکان این روند تا ۱۰ سالگی طول می‌کشد.
| سن | وضعیت معمول زانو | چه زمانی بررسی لازم است؟ |
|---|---|---|
| ۰ تا ۲ سال | پرانتزی؛ زیر ۱ سال واضح‌تر و حدود ۱٫۵ سالگی نزدیک به صاف | انحراف شدید، یک‌طرفه یا رو به بدتر شدن |
| ۲ تا ۴ سال | تغییر به سمت ضربدری؛ بیشترین حالت حدود ۳ تا ۴ سالگی | پرانتزی باقی‌مانده پس از ۲ تا ۲٫۵ سالگی |
| ۴ تا ۸ سال | ضربدری کم‌کم کمتر می‌شود و تا ۷ تا ۸ سالگی به حالت بزرگسالی می‌رسد | ضربدری شدید یا رو به بدتر شدن؛ IMD بیش از ۸ سانتی‌متر پس از ۷ سالگی |
| نوجوانی | دختران: ضربدری خفیف و ثابت؛ پسران: کمی تمایل به پرانتزی در دو سال آخر رشد | دختران: IMD بیش از ۸ یا ICD بیش از ۴ سانتی‌متر؛ پسران: IMD بیش از ۴ یا ICD بیش از ۵ سانتی‌متر |
| بزرگسالی | محور نزدیک مرکز زانو؛ کمی انحراف بدون درد طبیعی است | درد زانو، بدتر شدن انحراف یا ناپایداری کشکک |
این الگو در مطالعات بزرگ دیده شده است. سالنیوس و وانکا (۱۹۷۵) با بررسی ۱٬۲۷۹ کودک نشان دادند که پرانتزی واضح پیش از ۱ سالگی طبیعی است. به گزارش آن‌ها، زانوها بین ۱۸ ماهگی تا ۳ سالگی به سمت ضربدری می‌روند.
یو و همکاران (۲۰۰۸) در کودکان کره‌ای بیشترین ضربدری را حدود ۴ سالگی دیدند. زاویه زانو تا ۷ تا ۸ سالگی به ضربدری خفیف بزرگسالی، حدود ۵ تا ۶ درجه، رسید. ارقام نوجوانی جدول از مطالعه کاهوزاک و همکاران (۱۹۹۵) روی ۴۲۷ نوجوان اروپایی است.
حتی انحرافی که شدید به نظر می‌رسد گاهی فیزیولوژیک است. در گزارش وانکا و سالنیوس (۱۹۸۲)، انحراف ۲۰ کودک تا ۳۳ درجه پرانتزی یا ۲۰ درجه ضربدری بود و طی رشد خودبه‌خود اصلاح شد. این قاعده درباره علت‌های بیماری‌زا مانند راشیتیسم یا بیماری بلانت صدق نمی‌کند.
زانوی پرانتزی و ضربدری در کودکان، نوجوانان و بزرگسالان
زانوی پرانتزی و ضربدری در هر دوره سنی معنا و درمان متفاوتی دارد. در کودکی بیشتر طبیعی است، در نوجوانی رشد باقی‌مانده روش اصلاح را تعیین می‌کند و در بزرگسالی درد و آرتروز مطرح است.
کودکان: بیشتر موارد فقط پیگیری لازم دارند
در کودکان زیر ۸ سال، پای پرانتزی و ضربدری بیشتر وقت‌ها فیزیولوژیک (بخشی از رشد طبیعی) است. کار اصلی پزشک، جدا کردن موارد کم‌شمار با علت بیماری‌زا است.
پای پرانتزی نوزاد و کودک نوپا معمولاً طبیعی است. پرانتزی ماندگار پس از ۲ تا ۲٫۵ سالگی باید از نظر بیماری بلانت و راشیتیسم (کمبود ویتامین D) بررسی شود. جدول سنی و روش پیگیری در خانه در راهنمای پای پرانتزی کودک آمده است.
زانوی ضربدری کودک بیشتر در ۳ تا ۴ سالگی دیده می‌شود و معمولاً تا ۷ تا ۸ سالگی کم می‌شود. فاصله مچ‌ها بیش از ۸ سانتی‌متر پس از ۷ سالگی، یا بهتر نشدن تا حدود ۱۰ سالگی، دلیل معاینه است. علائم هشدار و درمان در صفحه زانوی ضربدری در کودکان آمده است.
نوجوانان: رشد باقی‌مانده تعیین‌کننده است
زانوی پرانتزی یا ضربدری واضحی که تا نوجوانی باقی مانده، دیگر جزو الگوی طبیعی کودکی نیست و پیگیری دقیق‌تری لازم دارد. رشد باقی‌مانده در این دوره، اصلاح با جراحی کوچک هدایت رشد را ممکن می‌کند.
پای پرانتزی نوجوانی گاهی با اضافه‌وزن و بیماری بلانت نوجوانی (پس از ۱۰ سالگی) همراه است؛ جزئیات در صفحه پای پرانتزی در نوجوانان آمده است. زانوی ضربدری نوجوانی ممکن است بدون علت مشخص (ایدیوپاتیک) یا پس از آسیب صفحه رشد ایجاد شود. این حالت گاهی با درد جلوی زانو همراه است و روش‌های اصلاح آن در زانوی ضربدری نوجوان آمده است.
صفحه‌های رشد اطراف زانو در دختران زودتر از پسران بسته می‌شوند، پس ارزیابی دختران نوجوان نباید عقب بیفتد. اینکه پای پرانتزی تا چه سنی قابل درمان است به همین رشد باقی‌مانده بستگی دارد.
بزرگسالان: درد، آرتروز و جراحی اصلاحی
در بزرگسالان، زانوی پرانتزی یا ضربدری دیگر با رشد تغییر نمی‌کند و فقط با جراحی استخوان اصلاح می‌شود. بسیاری از بزرگسالان انحراف خفیف بدون درد دارند و درمانی لازم ندارند.
پای پرانتزی بزرگسالان ممکن است باقی‌مانده انحراف کودکی یا ساختاری (کانستیتوشنال، در مردان شایع‌تر) باشد و آرتروز بخش داخلی زانو آن را بیشتر می‌کند. علت‌ها و درمان آن در صفحه پای پرانتزی در بزرگسالان آمده است.
زانوی ضربدری بزرگسالان می‌تواند ناشی از آرتروز بخش خارجی زانو، آرتریت روماتوئید، شکستگی قبلی یا انحراف باقی‌مانده از کودکی باشد. برای این گروه، صفحه زانوی ضربدری در بزرگسالان را ببینید.
در مطالعه شارما (۲۰۱۰)، انحراف پرانتزی با حدود ۳٫۶ برابر شانس پیشرفت آرتروز بخش داخلی همراه بود. انحراف ضربدری هم با حدود ۴٫۹ برابر شانس پیشرفت آرتروز بخش خارجی همراه بود. پرانتزی، و نه ضربدری، خطر شروع آرتروز تازه را هم بالا برد؛ توضیح بیشتر در پای پرانتزی و آرتروز زانو آمده است.
علت‌های زانوی پرانتزی و ضربدری
شایع‌ترین علت زانوی پرانتزی و ضربدری در کودکان، الگوی طبیعی رشد است. علت‌های بیماری‌زا کمترند، ولی شناختنشان مهم است چون درمان متفاوتی لازم دارند.
- فیزیولوژیک: شایع‌ترین علت در کودکان خردسال؛ معمولاً دوطرفه و قرینه است و با رشد اصلاح می‌شود.
- بیماری بلانت (تیبیا وارا): اختلال رشد بخش داخلی بالای درشت‌نی که پای پرانتزی پیشرونده می‌سازد و با چاقی و راه رفتن زودهنگام مرتبط است.
- راشیتیسم: ناشی از کمبود ویتامین D یا کلسیم، یا نوع ارثی به نام راشیتیسم هیپوفسفاتمیک؛ می‌تواند پرانتزی یا ضربدری بسازد.
- بیماری استخوانی کلیوی: از علت‌های زانوی ضربدری در کودکان.
- آسیب صفحه رشد یا شکستگی قبلی: پس از شکستگی یا عفونت نزدیک زانو؛ مثلاً زانوی ضربدری پس از شکستگی بالای درشت‌نی در کودکان کم‌سن.
- دیسپلازی‌های اسکلتی (اختلالات ارثی رشد استخوان) مانند آکندروپلازی؛ و در زانوی ضربدری، اگزوستوز متعدد ارثی.
- چاقی: از علت‌های زانوی ضربدری و از عوامل همراه بیماری بلانت.
پای پرانتزی کاذب چیست؟
پای پرانتزی کاذب یعنی پاها پرانتزی به نظر می‌رسند ولی استخوان‌ها صاف‌اند. فرم عضلات ساق، چرخش داخلی ساق یا ایستادن با زانوی بیش از حد صاف (هایپراکستنشن) چنین ظاهری می‌سازد. وقتی استخوان صاف است، اصلاح استخوانی لازم نیست؛ پای پرانتزی کاذب و چرخش داخلی ساق و پنجه رو به داخل را جداگانه توضیح داده‌ایم.
زانوی ضربدری و صافی کف پا
در کودکان کم‌سن، زانوی ضربدری اغلب همراه با صافی کف پای انعطاف‌پذیر دیده می‌شود. به همین دلیل در معاینه، کف پا و زانو را با هم بررسی می‌کنم؛ توضیح بیشتر در صافی کف پا و زانوی ضربدری آمده است.
تشخیص: پزشک چگونه انحراف زانو را بررسی می‌کند؟
تشخیص زانوی ضربدری و پرانتزی با شرح حال، معاینه ایستاده و اندازه‌گیری ساده با متر شروع می‌شود. عکس رادیولوژی فقط وقتی لازم است که انحراف غیرطبیعی به نظر برسد یا درمان مطرح باشد.
پیگیری در خانه با عکس و متر
والدین می‌توانند هر ۳ تا ۶ ماه یک عکس ایستاده از روبه‌رو بگیرند، با همان لباس، نور و فاصله. کودک باید صاف بایستد و کشکک‌ها رو به جلو باشند.
در پای پرانتزی، مچ‌ها را به هم برسانید و فاصله بین زانوها را با متر بسنجید. در پای ضربدری، زانوها را آرام به هم برسانید و فاصله بین قوزک‌های داخلی مچ را اندازه بگیرید. جزئیات در اندازه‌گیری پای پرانتزی و ضربدری در خانه و مطب آمده است.
معاینه در مطب
در معاینه معمولاً ابتدا منحنی رشد، سابقه خانوادگی و سابقه شکستگی یا عفونت را مرور می‌کنم. سپس فرد را ایستاده و در حال راه رفتن می‌بینم و ICD یا IMD را اندازه می‌گیرم. پروفایل چرخشی (چرخش ساق و جهت پنجه)، طول دو پا و شلی رباط‌ها هم بررسی می‌شود.
چه زمانی عکس رادیولوژی لازم است؟
عکس استاندارد برای انحراف زانو، عکس تمام‌قد ایستاده از لگن تا مچ است. این عکس نشان می‌دهد انحراف در ران، درشت‌نی یا خود مفصل است و همین محل نوع جراحی را تعیین می‌کند. روی آن انحراف محور مکانیکی (MAD) و زاویه‌های mLDFA و MPTA سنجیده می‌شود که هر دو به‌طور طبیعی حدود ۸۵ تا ۹۰ درجه‌اند.
اگر به راشیتیسم شک باشد، آزمایش خون کلسیم، فسفر، آلکالن فسفاتاز، ویتامین D و هورمون پاراتیروئید (PTH) لازم است. در نوجوانان، عکس دست و مچ برای تعیین سن استخوانی، رشد باقی‌مانده را تخمین می‌زند.
درمان زانوی ضربدری و پرانتزی: کدام روش برای چه کسی؟
درمان زانوی ضربدری و پرانتزی به علت، سن و رشد باقی‌مانده بستگی دارد. بیشتر کودکان فقط پیگیری لازم دارند و جراحی برای انحراف پایدار، شدید یا علامت‌دار در نظر گرفته می‌شود.
جدول زیر پله‌های درمان را از ساده به پیچیده نشان می‌دهد. جزئیات درمان به تفکیک سن در راهنمای درمان زانوی پرانتزی و راهنمای درمان زانوی ضربدری آمده است.
| روش | برای چه کسی | چه می‌کند | چه نمی‌کند |
|---|---|---|---|
| پیگیری و اندازه‌گیری دوره‌ای | کودکان با انحراف فیزیولوژیک | سیر طبیعی را ثبت و موارد غیرطبیعی را زود آشکار می‌کند | صاف شدن را سریع‌تر نمی‌کند |
| کفش طبی، کفی و بریس | برای اصلاح انحراف فیزیولوژیک کودکان لازم نیست | اثر اصلاحی‌شان ثابت نشده است | محور استخوان را تغییر نمی‌دهد |
| ورزش تقویتی و کاهش وزن | نوجوانان و بزرگسالان با درد زانو | درد و عملکرد را بهتر می‌کند | استخوان را صاف نمی‌کند |
| بریس تخلیه‌کننده زانو (Unloader) | بزرگسال با آرتروز یک بخش زانو | ممکن است درد را کم کند | انحراف را اصلاح نمی‌کند |
| درمان علت (ویتامین D، کلسیم و…) | راشیتیسم و بیماری‌های متابولیک | در کودکان کم‌سن اغلب انحراف را بهتر می‌کند | انحراف باقی‌مانده را همیشه رفع نمی‌کند |
| هدایت رشد (پلاک ۸) | کودک یا نوجوان با دست‌کم حدود ۱ تا ۲ سال رشد باقی‌مانده | پا را به‌تدریج صاف می‌کند | پس از پایان رشد اثری ندارد |
| استئوتومی | پایان رشد، انحراف شدید یا چندصفحه‌ای، بلانت پیشرونده | محور را یک‌باره یا تدریجی اصلاح می‌کند | آرتروز پیشرفته را درمان نمی‌کند |
| تعویض مفصل زانو | سالمندان با آرتروز پیشرفته | مفصل فرسوده را جایگزین می‌کند | گزینه اول برای جوانان با آرتروز اولیه نیست |
هدایت رشد در کودکان و نوجوانان چگونه کار می‌کند؟
هدایت رشد (همی‌اپی‌فیزیودز موقت) یعنی گذاشتن یک پلاک کوچک با دو پیچ، معروف به پلاک ۸، یا منگنه در یک سمت صفحه رشد. آن سمت کندتر رشد می‌کند، سمت دیگر به آن می‌رسد و پا به‌تدریج صاف می‌شود. جراحی با برش‌های کوچک انجام می‌شود و راه رفتن زود شروع می‌شود.
اصلاح معمولاً چند ماه تا ۱ تا ۲ سال طول می‌کشد و هر چند ماه عکس کنترل لازم است. وقتی پا صاف شد پلاک خارج می‌شود، چون ماندن آن اصلاح بیش از حد ایجاد می‌کند. جزئیات و احتمال برگشت در کودکان کم‌سن در هدایت رشد و پلاک ۸ آمده است.
استئوتومی چه زمانی لازم است؟
استئوتومی یعنی برش کنترل‌شده استخوان و قرار دادن آن در زاویه درست. این روش برای کسی است که رشدش تمام شده، رشد کافی ندارد یا انحرافش شدید و چندصفحه‌ای است. اصلاح می‌تواند یک‌باره با پلاک یا تدریجی با فیکساتور خارجی (مثل قاب هگزاپاد) انجام شود.
در بیماری بلانت شیرخوارگی که پیشرفت می‌کند، استئوتومی بالای درشت‌نی ترجیحاً پیش از حدود ۴ سالگی خطر عود را کمتر می‌کند. در بزرگسالان، جراحی پای پرانتزی با استئوتومی تیبیا (HTO) برای انحراف بالای درشت‌نی انجام می‌شود. جراحی زانوی ضربدری با استئوتومی فمور (DFO) هم برای انحراف پایین ران به کار می‌رود.
علائم هشدار: چه زمانی باید به ارتوپد مراجعه کرد؟
زانوی پرانتزی یا ضربدری وقتی نیاز به معاینه ارتوپدی دارد که از الگوی طبیعی سن خارج شود یا با علائم دیگری همراه باشد. هر یک از موارد زیر دلیل کافی برای مراجعه است:
- پای پرانتزی که پس از حدود ۲ تا ۲٫۵ سالگی باقی بماند یا پس از ۲ سالگی بدتر شود.
- زانوی ضربدری که پس از ۷ تا ۸ سالگی باقی بماند یا بدتر شود.
- فاصله بین مچ‌ها (IMD) بیش از ۸ سانتی‌متر پس از حدود ۷ سالگی، یا بهتر نشدن تا حدود ۱۰ سالگی.
- انحراف یک‌طرفه، نامتقارن یا شدید.
- کوتاهی قد نسبت به هم‌سن‌ها یا افت روی منحنی رشد.
- درد، لنگیدن یا حرکت ناگهانی زانو به پهلو هنگام راه رفتن.
- سابقه خانوادگی راشیتیسم یا دیسپلازی اسکلتی.
- سابقه شکستگی یا عفونت نزدیک زانو.
- در بزرگسالان: درد بخش داخلی یا خارجی زانو، ناپایداری کشکک یا انحرافی که بیشتر می‌شود.
باورهای نادرست درباره پای پرانتزی و ضربدری
بسیاری از باورهای رایج درباره پای پرانتزی و ضربدری، مثل نقش پوشک یا واکر، پشتوانه علمی ندارند. شناختن این باورها جلوی نگرانی و هزینه بی‌مورد را می‌گیرد.
- «پوشک، قنداق یا نحوه بغل کردن پا را پرانتزی می‌کند.» این عوامل باعث پای پرانتزی ماندگار نمی‌شوند. توضیح بیشتر در پوشک، قنداق، واکر و زود راه رفتن آمده است.
- «زود راه رفتن پا را پرانتزی می‌کند.» راه رفتن زودهنگام علت پرانتزی فیزیولوژیک نیست. ولی ترکیب آن با چاقی با بیماری بلانت ارتباط دارد.
- «واکر پا را کج می‌کند.» واکر به دلیل خطر افتادن و آسیب توصیه نمی‌شود، نه به خاطر پای پرانتزی.
- «کفش طبی یا کفی پا را صاف می‌کند.» ثابت نشده که کفش طبی و کفی انحراف فیزیولوژیک را اصلاح یا سریع‌تر کند. در آرتروز زانو هم راهنماهای بین‌المللی کفی گوه‌ای خارجی را به‌طور معمول توصیه نمی‌کنند.
- «ورزش و یوگا پای پرانتزی بزرگسالان را صاف می‌کند.» ورزش استخوان را صاف نمی‌کند. حرکات اصلاحی پای پرانتزی فقط عضلات را قوی و درد را کم می‌کند.
- «جراحی لیزری پای پرانتزی وجود دارد.» چنین روشی برای اصلاح استخوان وجود ندارد. تزریق ژل یا چربی و ایمپلنت ساق در جراحی زیبایی پای پرانتزی فقط شکل ساق را عوض می‌کنند. محور استخوان و فشار روی زانو تغییری نمی‌کند.
- «پای پرانتزی همان پاچنبری است.» پاچنبری ناهنجاری مادرزادی خود پاست و از بدو تولد دیده می‌شود. تفاوت پای پرانتزی و پاچنبری را جداگانه توضیح داده‌ایم.
نکته: هیچ ورزش، کفش طبی، کفی یا بریسی محور استخوان را در زانوی پرانتزی یا ضربدری تغییر نمی‌دهد. اگر انحراف با رشد یا با درمان علت بهتر نشود، اصلاح استخوان فقط با هدایت رشد در دوران رشد یا با استئوتومی ممکن است.
نوبت معاینه و آنچه باید همراه بیاورید
اگر نگران زانوی پرانتزی یا ضربدری خود یا فرزندتان هستید، از طریق ویزیت و نوبت‌گیری وقت معاینه بگیرید. عکس‌های ایستاده از روبه‌رو در ماه‌های گذشته، عکس‌های رادیولوژی قبلی و نمودار رشد قد و وزن را همراه بیاورید.