در یک نگاه
- در کودکان و نوجوانان، صافی منعطف همراه با کوتاهی آشیل یا عضلهٔ دوقلو، نوعی است که بیشتر دردناک می‌شود.
- در تست سیلفرشولد، پاشنه باید در وضعیت خنثی نگه داشته شود؛ وگرنه کوتاهی پنهان می‌ماند.
- در مرور نظام‌مند، کشش ساق دامنهٔ خم شدن مچ به بالا را به‌طور متوسط حدود ۲ تا ۳ درجه افزایش داد.
- در صافی همراه با کوتاهی آشیل، کفی به‌تنهایی ممکن است درد را بیشتر کند.
کوتاهی آشیل چطور صافی کف پا را دردناک میکند؟
در هر گام، وقتی ساق از روی پا به جلو می‌رود، مچ باید به اندازهٔ کافی به سمت بالا خم شود. اگر عضلات ساق یا تاندون آشیل کوتاه باشند، این حرکت از جای دیگری تأمین می‌شود: مفاصل پشت و میانهٔ پا «باز» می‌شوند، پاشنه به خارج می‌چرخد و قوس پایین‌تر می‌آید. تکرار این جبران در هزاران گام روزانه، بافت‌های داخلی قوس، ناحیهٔ زیر سر استخوان تالوس و سمت بیرونی پشت پا را تحت فشار می‌گذارد.
کدام نشانه‌ها به کوتاهی آشیل اشاره دارند؟
- درد در میانهٔ داخلی پا یا سمت بیرونی پشت پا پس از راه رفتن
- احساس سفتی ساق و خستگی زودرس هنگام راه رفتن یا دویدن
- دشواری در چمباتمه با پاشنه‌های روی زمین
- در کودکان، تمایل به راه رفتن روی پنجه یا خسته شدن زودهنگام در بازی
تست سیلفرشولد چگونه انجام می‌شود؟
فرد دراز می‌کشد یا می‌نشیند و معاینه‌گر پاشنه را کمی به داخل نگه می‌دارد تا مفصل ساب‌تالار در وضعیت خنثی باشد و قوس «قفل» شود. سپس خم شدن مچ به بالا یک بار با زانوی صاف و یک بار با زانوی خم اندازه‌گیری می‌شود. اگر پاشنه آزاد بماند، حرکت از میانهٔ پای صاف تأمین می‌شود و مچ بیش از واقع طبیعی به نظر می‌رسد؛ این شایع‌ترین خطای معاینه است.
| یافتهٔ معاینه | تفسیر |
|---|---|
| محدودیت با زانوی صاف که با خم کردن زانو برطرف یا بسیار بهتر می‌شود | کوتاهی جداگانهٔ عضلهٔ دوقلو (گاستروکنمیوس) |
| محدودیت هم با زانوی صاف و هم با زانوی خم | کوتاهی کل مجموعهٔ عضلات ساق و تاندون آشیل |
| دامنهٔ طبیعی در هر دو حالت | کوتاهی آشیل علت اصلی علائم نیست؛ علل دیگر بررسی شوند |
در خانه چطور می‌توان سفتی ساق را حدس زد؟
رو به دیوار بایستید، پای مورد نظر جلو باشد و زانو را به سمت دیوار ببرید، بدون اینکه پاشنه از زمین بلند شود یا قوس به داخل بخوابد. سپس پای دیگر را امتحان کنید. اگر یک طرف به‌وضوح کمتر جلو می‌رود یا برای رسیدن به دیوار قوس فرو می‌ریزد، احتمال سفتی ساق وجود دارد. این آزمون فقط برای حدس اولیه است و جای معاینه را نمی‌گیرد.
برنامهٔ کشش چه باشد و چقدر اثر دارد؟
| کشش | روش | میزان |
|---|---|---|
| عضلهٔ دوقلو | رو به دیوار، پای عقب با زانوی صاف و پاشنه روی زمین؛ پای عقب کمی به داخل بچرخد یا زیر قوس تکیه‌گاهی باشد تا قوس نخوابد | ۳۰ بار، هر بار ۱۰ ثانیه؛ سه نوبت در روز |
| عضلهٔ نعلی | همان وضعیت با زانوی عقب کمی خم | ۳۰ بار، هر بار ۱۰ ثانیه؛ سه نوبت در روز |
نکتهٔ کلیدی، حفظ قوس هنگام کشش است؛ در غیر این صورت کشش به میانهٔ پا منتقل می‌شود و همان جبرانی را تقویت میکند که مشکل‌ساز است. در مرور نظام‌مند Radford و همکاران (۵ کارآزمایی)، کشش ساق دامنهٔ خم شدن مچ به بالا را به‌طور متوسط حدود ۲ تا ۳ درجه افزایش داد و طولانی‌تر کردن مجموع زمان کشش تفاوت بزرگی ایجاد نکرد؛ اهمیت بالینی این میزان هنوز روشن نیست. یعنی کشش باید منظم و طولانی‌مدت باشد و انتظار از آن واقع‌بینانه.
چرا کفی به‌تنهایی در کوتاهی آشیل ممکن است مشکل‌ساز باشد؟
Mosca در مرور خود اشاره میکند که در صافی همراه با کوتاهی آشیل یا صافی سفت، کفی نه‌تنها قوس دائمی نمی‌سازد، بلکه ممکن است درد را بیشتر کند. در این گروه، کفی فقط پس از ارزیابی و همراه با برنامهٔ کشش استفاده می‌شود. انواع کفی در راهنمای کفی طبی آمده است.
گچ‌گیری و جراحی چه زمانی مطرح می‌شوند؟
طبق AAOS، برای کودکان دارای صافی منعطف و تاندون پاشنهٔ کوتاه ممکن است فیزیوتراپی یا گچ‌گیری برای کشش تدریجی تجویز شود. اگر با وجود چند ماه کشش و فیزیوتراپی درد ادامه یابد، جراحی بررسی می‌شود: آزادسازی عضلهٔ دوقلو وقتی تست سیلفرشولد کوتاهی جداگانهٔ این عضله را نشان دهد، و طویل کردن تاندون آشیل وقتی کل مجموعه کوتاه باشد. در اغلب جراحی‌های یکطرفه (یک پا) و برخی جراحی‌های دوطرفه (هر دو پا با هم)، طویل کردن آشیل هم لازم است. برنامهٔ فیزیوتراپی در فیزیوتراپی صافی کف پا شرح داده شده است.
از تجربهٔ مطب
یکی از اشتباهات مهم در تمرین‌های کف پای صاف، تمرکز روی تقویت عضلات و نادیده‌گرفتن کوتاهی پشت ساق است. اگر این کوتاهی وجود داشته باشد، تقویت به‌تنهایی کافی نیست. حتی کشش هم باید درست انجام شود: اگر هنگام کشش، قوس پا بخوابد و پاشنه به بیرون منحرف شود، بخشی از حرکت از وسط پا جبران می‌شود، نه از جایی که می‌خواهیم کشش بدهیم.
کوتاهی عضلات پشت ساق همراه مهمی در مشکلات پا است؛ در یک مطالعه، در ۲۴٪ افراد بدون علامت و ۶۵٪ بیماران با درد جلوی پا یا میانهٔ پا دیده شد؛ البته این آمار مختص کف پای صاف نیست. کشش و فیزیوتراپی می‌توانند کمک کنند، اما اثر کشش بر دامنهٔ حرکت معمولاً محدود است؛ یک مرور، بهبود متوسط حدود ۲ تا ۳ درجه را گزارش کرده است. بنابراین انتظار رفع کامل کوتاهی ثابت یا اصلاح قوس پا با کشش به‌تنهایی، واقع‌بینانه نیست.