مراقبت بعد از جراحی صافی کف پا

چرا برنامه مراقبت برای همه یکسان نیست؟

«جراحی صافی کف پا» نام یک عمل واحد نیست. جراح بسته به سن، انعطاف‌پذیری پا، وضعیت تاندون‌ها و وجود آرتروز، یک یا چند روش را ترکیب می‌کند و هر کدام زمان ترمیم متفاوتی دارد:

• ایمپلنت و عمل‌های بافت نرم: مانند آرتروریزیس (قرار دادن ایمپلنت در فضای سینوس تارسی) یا آزادسازی عضله ساق. معمولاً محدودیت کوتاه‌تری دارند، مگر اینکه همراه با عمل استخوانی انجام شوند.
• استئوتومی و انتقال تاندون: مانند جابه‌جایی استخوان پاشنه به داخل، افزایش طول ستون خارجی پا یا انتقال تاندون FDL. استخوان و تاندون چند هفته برای جوش خوردن و چسبیدن به محافظت نیاز دارند.
• آرترودز (جوش دادن مفصل): مانند فیوژن ساب‌تالار، دوگانه یا سه‌گانه. پا تا وقتی جوش خوردن در تصویربرداری تأیید شود محافظت می‌شود و در فیوژن‌های چندمفصلی این دوره ممکن است طولانی‌تر باشد.

عوامل دیگری مثل سیگار و ویپ نیکوتینی، دیابت، کیفیت استخوان، وزن بدن و رعایت دستورها هم سرعت ترمیم را تغییر می‌دهند. زمان‌بندی وزن‌گذاری هر روش در راهنمای راه رفتن بعد از جراحی صافی کف پا آمده است.

جدول زمانی معمول بهبودی

جدول زیر الگوی رایج پس از بازسازی مفصل‌نگهدار (استئوتومی با یا بدون ترمیم تاندون) در بزرگسالان است و بر اساس راهنماهای بیمار چند بیمارستان دولتی انگلستان (NHS) تنظیم شده و مدت گچ در آن، طبق برنامه بعد از عمل دکتر دانیال شریفی رضوی، حدود یک ماه است. زمان‌ها در عمل شما ممکن است متفاوت باشد.

پس از آرترودز، به‌ویژه فیوژن چندمفصلی، دوره گچ و محدودیت وزن ممکن است طولانی‌تر باشد و پس از آرتروریزیس به‌تنهایی گچ لازم نیست و فقط پانسمان فشاری گذاشته می‌شود. پس از استئوتومی‌های Evans و MCO، پا حدود یک ماه در گچ است و تا حدود روز ۴۰ بدون تحمل وزن می‌ماند و برداشتن گچ به معنی اجازه راه رفتن نیست؛ پس از پیچ سینوس تارسی (آرتروریزیس) به‌تنهایی، وزن‌گذاری در حد تحمل معمولاً از روز عمل شروع می‌شود و دویدن و پرش در چهار هفته اول ممنوع است.

دو هفته اول: پنج اولویت اصلی

۱. بالا نگه داشتن پا

در روزهای اول تا جای ممکن پا را بالاتر از سطح قلب نگه دارید. هنگام دراز کشیدن، ساق را روی دو یا سه بالش بگذارید، طوری که پاشنه روی تشک فشار نخورد. ایستادن و آویزان نگه داشتن پا را به جابه‌جایی‌های ضروری محدود کنید. این مؤثرترین کار برای کم کردن درد و ورم بعد از جراحی صافی کف پا است.

۲. مراقبت از پانسمان و گچ

پانسمان و گچ باید خشک و تمیز بمانند. برای حمام از کاور ضدآب مخصوص استفاده کنید یا تا اجازه جراح، بدن را با اسفنج بشویید. چیزی داخل گچ فرو نکنید و پانسمان را خودتان باز نکنید. نکات بیشتر در راهنمای گچ و عصا بعد از عمل صافی کف پا آمده است.

۳. کنترل درد طبق نسخه

درد معمولاً در دو تا سه روز اول بیشتر است. داروها را طبق برنامه و پیش از شدید شدن درد مصرف کنید. در برخی عمل‌های استخوانی، جراح ممکن است مصرف داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی را محدود کند؛ بدون مشورت دارویی اضافه نکنید.

۴. پیشگیری از لخته خون

بی‌حرکتی پا و ساق خطر لخته در وریدهای عمقی را بالا می‌برد. راهنمای NICE برای افراد ۱۶ سال به بالا، پیشگیری دارویی را در جراحی‌های پا و مچ قابل بررسی می‌داند اگر عمل به بی‌حرکتی نیاز داشته باشد (مانند آرترودز)، بیهوشی بیش از ۹۰ دقیقه طول بکشد یا خطر لخته بیشتر از خطر خونریزی باشد. اگر آمپول یا قرص ضدانعقاد برایتان تجویز شده، دوره آن را کامل کنید و در طول روز انگشتان، زانو و ران را مرتب حرکت دهید.

۵. جابه‌جایی امن

در خانه فقط با عصا، واکر یا اسکوتر زانو جابه‌جا شوید و تا اجازه جراح، وزنی روی پای عمل‌شده نگذارید؛ پس از استئوتومی‌های Evans و MCO، این یعنی تا حدود روز ۴۰. پس از پیچ سینوس تارسی به‌تنهایی برنامه فرق دارد: وزن‌گذاری در حد تحمل معمولاً از روز عمل و با وسیله کمکی مجاز است. مسیر اتاق خواب تا سرویس بهداشتی، به‌ویژه در شب، پرخطرترین مسیر برای زمین خوردن است.

آماده‌سازی خانه و زندگی روزمره

• فرش‌های کوچک و سیم‌های سر راه را جمع کنید و مسیر اتاق خواب تا سرویس بهداشتی را شب‌ها روشن نگه دارید.
• صندلی حمام، دستگیره کنار توالت و توالت فرنگی یا تبدیل آن، استفاده از سرویس بهداشتی را امن‌تر می‌کند.
• وسایل پرکاربرد را در ارتفاع میز بچینید و برای جابه‌جایی وسایل از کوله‌پشتی استفاده کنید؛ دست‌ها روی عصا مشغول‌اند.
• اگر خانه پله دارد، بالا و پایین رفتن از پله با عصا را پیش از عمل تمرین کنید.
• سیگار و ویپ نیکوتینی را کنار بگذارید؛ نیکوتین خطر جوش نخوردن استخوان را افزایش می‌دهد.
• تغذیه کافی، به‌ویژه پروتئین، به ترمیم زخم و استخوان کمک می‌کند. مصرف مکمل را با پزشک هماهنگ کنید.

بازگشت به کار، رانندگی و سفر

• کار پشت میز: در بسیاری از موارد حدود ۴ تا ۶ هفته پس از عمل، به شرط اینکه بتوانید پا را بالا نگه دارید. پس از آرترودز ممکن است دیرتر باشد.
• کار فیزیکی یا ایستاده: ممکن است ۳ تا ۶ ماه طول بکشد.
• رانندگی: وقتی گچ یا بوت کنار گذاشته شده، با کفش خودتان راحت راه می‌روید و می‌توانید ترمز اضطراری بگیرید. اگر پای چپ عمل شده و خودرو دنده‌اتوماتیک است، ممکن است زودتر امکان‌پذیر باشد. پوشش بیمه را هم بررسی کنید.
• سفر هوایی: پرواز طولانی در هفته‌های اول خطر لخته را بالا می‌برد؛ زمان آن را با جراح هماهنگ کنید.

ویزیت‌های پیگیری و سه شاخص بهبودی

ویزیت‌ها معمولاً حدود هفته ۲ (زخم و بخیه)، هفته ۶ و ۱۲ (عکس و تصمیم درباره وزن‌گذاری) و سپس ماه ۶ و ۱۲ انجام می‌شوند. در هر ویزیت سه شاخص را جداگانه ثبت کنید: شدت درد، توانایی عملکردی (مسافت راه رفتن، پله و کار) و شکل و راستای پا در معاینه و عکس ایستاده. بهتر شدن عکس لزوماً به معنی بهتر شدن کیفیت زندگی نیست و برعکس؛ ثبت جداگانه این سه شاخص تصمیم‌های بعدی را دقیق‌تر می‌کند.

چه زمانی باید فوراً تماس بگیرید؟

در این موارد بدون انتظار برای ویزیت بعدی با جراح یا مرکز درمانی تماس بگیرید:

• تب ۳۸ درجه یا بالاتر، لرز، یا ترشح چرکی یا بدبو از زخم
• دردی که با بالا نگه داشتن پا و داروی تجویزی کم نمی‌شود و رو به افزایش است
• انگشتان سرد، رنگ‌پریده یا کبود، یا بی‌حسی و گزگز رو به افزایش؛ ممکن است گچ یا پانسمان بیش از حد تنگ باشد
• درد، گرمی یا ورم ناگهانی ساق (احتمال لخته در ورید عمقی)
• خیس شدن، ترک خوردن یا شل شدن گچ

تنگی نفس ناگهانی، درد قفسه سینه یا سرفه خونی می‌تواند نشانه آمبولی ریه باشد؛ فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.

این صفحه راهنمای اصلی مجموعه مراقبت پس از عمل است. برای آشنایی با خود بیماری و روش‌های درمان آن، صفحه صافی کف پا را ببینید.