یک پرسش، چند علت
پرسش «چرا کف پای من یا فرزندم صاف است؟» جواب یکسانی ندارد. صافی کف پا در یک کودک سه‌ساله، یک نوجوان ورزشکار و یک خانم پنجاه‌ساله معمولاً سه علت متفاوت دارد و درمانش هم فرق میکند. این صفحه علت‌ها را به ترتیب سن مرور میکند و برای هر کدام به مقاله کامل آن لینک میدهد.
قوس کف پا چطور بالا می‌ماند؟
قوس کف پا را سه چیز بالا نگه می‌دارد: شکل استخوان‌ها، رباط‌هایی که آن‌ها را به هم وصل می‌کنند، و تاندون‌هایی که از زیر و پشت آن‌ها عبور می‌کنند. وقتی قوس پایین می‌نشیند، پاشنه به سمت بیرون متمایل میشود و جلوی پا به سمت بیرون می‌چرخد. به همین حالت «صافی کف پا» می‌گویند.
پایین بودن قوس پا به‌خودی‌خود بیماری نیست. در بخش بزرگی از مردم یک تفاوت طبیعی است و بیشتر کسانی که قوس پایینی دارند هیچ‌وقت مشکلی پیدا نمی‌کنند. پس هر علتی که در ادامه می‌آید، فقط وقتی اهمیت درمانی دارد که پا درد داشته باشد، سفت باشد یا با گذشت زمان بدتر شود.
در کودکان: رشد ناتمام، شلی رباطها و سابقه خانوادگی
کف پای همه بچه‌های کوچک صاف به نظر می‌رسد. قوس پا را یک لایه چربی پر کرده، رباطها شل هستند و استخوان‌ها هنوز کامل شکل نگرفته‌اند [۱]. در بررسی ۸۳۵ کودک ۳ تا ۶ ساله، ۴۴ درصد صافی کف پای منعطف داشتند؛ شیوع با بالا رفتن سن کم می‌شد و در پسران و کودکان دارای اضافه وزن بیشتر بود [۷].
شلی رباطها تا حدی خانوادگی است و به همین دلیل گاهی چند عضو یک خانواده کف پای صاف و منعطف دارند [۲]. در برخی بیماری‌های ارثی بافت همبند یا کروموزومی که با شلی شدید مفاصل همراه‌اند، مانند سندرم داون، سندرم مارفان و سندرم‌های اهلرز-دانلوس، صافی کف پا شایعتر است و ارزیابی کلی کودک اهمیت دارد. جزئیات نقش خانواده را در آیا صافی کف پا ارثی است؟ ببینید.
کفش هم ممکن است نقشی داشته باشد: در بررسی ۲۳۰۰ کودک، کف پای صاف در کودکانی که کفش میپوشیدند شایعتر از کودکان پابرهنه بود [۸]. این یک مطالعه مشاهده‌ای است و علت بودن کفش را ثابت نمیکند.
این نوع صافی، یعنی صافی منعطف کودکان، علت «بیماری» ندارد و معمولاً با رشد کمتر میشود. کفی طبی هم این روند را تغییر نمی‌دهد. اینکه تا چه سنی طبیعی است، در صافی کف پا تا چه سنی قابل درمان است؟ آمده است.
پای سفت: وقتی قوس روی پنجه برنمی‌گردد
اگر قوس پا با ایستادن روی پنجه برنگردد، صافی از نوع سفت است و معمولاً یک علت مکانیکی پشت آن هست [۲]. علت‌های مهم:
- تارسال کوالیشن: اتصال غیرطبیعی دو یا چند استخوان پشت و میانه پا که حدود ۱ نفر از هر ۱۰۰ نفر دارند [۴]. این علت زمینه خانوادگی روشن‌تری دارد: در یک مطالعه، ۳۹ درصد بستگان درجه یک بیماران مبتلا هم نوعی کوالیشن داشتند، بی‌آنکه علامتی داشته باشند [۶].
- تالوس عمودی مادرزادی: در نوزاد به شکل پای سفت با برجستگی کف پا (شکل «کف گهواره‌ای») و پاشنه رو به پایین دیده میشود [۱۰].
- بیماری‌های عصبی‌عضلانی: اسپاستیسیتی (سفتی عضلانی) یا ضعف عضلات ساق و پا [۱۰].
- آسیب: مثلاً پس از شکستگی یا آسیب جدی پا.
تفاوت این دو نوع را در صافی کف پای منعطف و سفت بخوانید.
در نوجوانان: کوتاهی آشیل و ناویکولار فرعی
بیشتر نوجوانانی که کف پای صاف دارند، صافی منعطف و بیدرد دارند. اما اگر صافی در نوجوانی دردناک شود، باید علت را پیدا کرد [۳]:
- کوتاهی آشیل یا عضلات ساق: وقتی مچ به اندازه کافی به بالا خم نمی‌شود، این کمبود از میانه پا جبران میشود؛ مفاصل پشت و میانه پا «باز» می‌شوند، پاشنه به خارج می‌چرخد و قوس پایین‌تر می‌آید. صافی منعطف همراه با کوتاهی آشیل، نوعی است که بیشتر دردناک میشود [۳]. روش تشخیص و کشش درست در کوتاهی آشیل و صافی کف پا آمده است.
- تارسال کوالیشن: که معمولاً در نوجوانی با درد، سفتی یا پیچ خوردن‌های مکرر مچ خودش را نشان میدهد [۴].
- استخوان ناویکولار فرعی: یک استخوان اضافه در سمت داخل میانه پا که دست‌کم در ۱۴ درصد افراد هست و بیشتر موارد آن بی‌علامت است. ارتباط آن با صافی کف پا ثابت نیست [۹].
مسیر تشخیص این سه علت در صافی کف پا در نوجوانان شرح داده شده است.
در بزرگسالان: تاندون تیبیال خلفی و صافی پیشرونده
در بزرگسالی، قوس پایی که قبلاً طبیعی بوده و حالا دارد فرو میریزد، مشکل دیگری است. علت معمول آن از کار افتادن تدریجی تاندون تیبیالیس خلفی است، یعنی تاندونی که از پشت قوزک داخلی عبور میکند و با هر قدم قوس پا را بالا می‌کشد. این مشکل با درد و ورم در سمت داخل مچ پا، صاف شدن قوس پا، و سخت‌تر شدن روزافزون ایستادن روی پنجه همان پا خودش را نشان میدهد.
امروزه به این حالت «بدشکلی پیشرونده و فروریزنده پا» (PCFD) می‌گویند، چون فقط مشکل یک تاندون نیست و رباطها و مفاصل عقب پا هم درگیر می‌شوند [۵، ۱۱]. اگر زود درمان شود، یعنی وقتی پا هنوز انعطاف‌پذیر است، راه‌های درمان ساده‌اند و نتایج خوب است. اگر سال‌ها رها شود، عقب پا سفت میشود و انتخاب‌ها به فیوژن (جوش دادن مفصل) محدود میشود. جزئیات را در اختلال تاندون تیبیالیس خلفی و صافی کف پای پیشرونده (PCFD) ببینید.
علت‌ها در یک نگاه
| علت | سن شایع | نوع پا | نشانه‌ای که به آن اشاره دارد |
|---|---|---|---|
| رشد ناتمام و شلی رباطها | خردسالی | منعطف | دوطرفه، بیدرد، قوس روی پنجه برمی‌گردد |
| سابقه خانوادگی | هر سنی | معمولاً منعطف | پای مشابه در والدین یا بستگان |
| کوتاهی آشیل | نوجوانی و بزرگسالی | منعطف | درد پس از راه رفتن، چمباتمه سخت با پاشنه روی زمین |
| تارسال کوالیشن | نوجوانی | سفت | درد، پیچ خوردن مکرر مچ، قوس روی پنجه برنمی‌گردد |
| تالوس عمودی مادرزادی | نوزادی | سفت | کف پای برجسته و پاشنه رو به پایین |
| بیماری عصبی‌عضلانی | هر سنی | متغیر | ضعف، سفتی عضلات، بدتر شدن راه رفتن |
| تاندون تیبیال خلفی (PCFD) | بزرگسالی، اغلب بالای ۴۰ سال | ابتدا منعطف، بعد سفت | درد و ورم داخل مچ، صاف شدن تازه یک پا |
علت را چطور پیدا می‌کنیم؟
بیشتر علت‌ها با معاینه پیدا می‌شوند. معاینه در حالت ایستاده و هنگام راه رفتن مهم‌ترین بخش است، تست ایستادن روی پنجه نوع منعطف را از سفت جدا میکند، و تست سیلفرشولد کوتاهی ساق را نشان میدهد. رادیوگرافی ایستاده فقط وقتی لازم است که نتیجه‌اش تصمیم درمانی را تغییر دهد، و ام‌آرآی یا سی‌تی‌اسکن فقط وقتی که به پارگی تاندون، کوالیشن یا آرتروز شک وجود دارد. روش‌ها را در تشخیص صافی کف پا ببینید.
چه زمانی باید دنبال علت گشت؟
معاینه و ارزیابی وقتی لازم است که صافی کف پا:
- دردناک باشد، به‌خصوص زیر قوزک داخلی یا در بخش بیرونی عقب پا
- سفت باشد و با ایستادن روی پنجه، قوسی ظاهر نشود
- یک‌طرفه باشد، یا یک طرف به‌وضوح بدتر باشد
- با سفتی عضله ساق همراه باشد
- با دست‌وپاچلفتگی یا بدتر شدن راه رفتن همراه باشد، که این سؤال را مطرح میکند که شاید یک علت عصبی زمینه‌ای وجود داشته باشد
- در بزرگسالی تازه پیدا شده باشد
نظرات کاربران
هنوز نظری اینجا نیامده است.