چرا نام صافی کف پای اکتسابی به PCFD تغییر کرد؟
در گذشته برای این مشکل از نام‌های مختلفی مثل «صافی کف پای اکتسابی بزرگسالان (AAFD)» و «نارسایی تاندون تیبیالیس خلفی (PTTD)» استفاده می‌شد. گروه اجماع در سال ۲۰۲۰ این نام‌ها را گیج‌کننده دانست و نام PCFD را پیشنهاد کرد (Myerson و همکاران، ۲۰۲۰).
هر بخش از نام جدید معنایی دارد:
- پیشرونده: تغییر شکل معمولاً با گذشت زمان بیشتر میشود.
- فروریزنده: کل ساختار پا تغییر می‌کند، نه فقط قوس داخلی.
- تغییر شکل: مشکل سه‌بعدی است و چند مفصل را درگیر می‌کند.
بسیاری از این بیماران مشکل تاندون تیبیالیس خلفی دارند، اما نه همه آن‌ها؛ رباطها و راستای استخوانها هم نقش اصلی دارند.
صافی کف پای پیشرونده چگونه ایجاد میشود؟
در بیشتر بیماران، تغییر شکل در چند گام شکل میگیرد:
- تاندون تیبیالیس خلفی که قوس را فعالانه نگه می‌دارد ضعیف میشود.
- بار بیشتری روی رباط‌های داخلی پا، به‌ویژه رباط اسپرینگ، می‌افتد و این رباطها کش می‌آیند.
- استخوان‌های اطراف تالوس از راستای طبیعی خارج می‌شوند (نیمه‌دررفتگی اطراف تالوس).
- در مراحل پیشرفته‌تر، رباط دلتوئید مچ پا درگیر میشود و مچ به سمت بیرون کج میشود.
کوتاهی عضله پشت ساق و تاندون آشیل میتواند این روند را تشدید کند.
علائم صافی کف پای پیشرونده
- درد و تورم داخل مچ پا و قوس
- افتادن تدریجی قوس، اغلب در یک پا یا به‌صورت نامتقارن
- ضعف یا ناتوانی در بلند شدن روی پنجه یک پا
- در مراحل پیشرفته، درد بیرون مچ پا
- خستگی زودرس در پیاده‌روی و دشواری راه رفتن روی سطح ناهموار
مراحل و طبقه‌بندی PCFD
طبقه‌بندی ۲۰۲۰ دو بخش دارد: «مرحله» که انعطاف‌پذیری پا را نشان می‌دهد و «کلاس» که محل تغییر شکل را مشخص می‌کند.
| مرحله | معنی |
|---|---|
| مرحله ۱ (انعطافپذیر) | تغییر شکل با دست یا هنگام بلند شدن روی پنجه اصلاح میشود |
| مرحله ۲ (سفت) | تغییر شکل ثابت شده و با دست اصلاح نمی‌شود |
| کلاس | بخش درگیر | یافته اصلی |
|---|---|---|
| A | عقب پا | والگوس پاشنه (چرخش پاشنه به بیرون) |
| B | میانه و جلوی پا | ابداکشن (انحراف جلوی پا به بیرون) |
| C | ستون داخلی | واروس جلوی پا یا ناپایداری ستون داخلی |
| D | اطراف تالوس | نیمه‌دررفتگی یا دررفتگی اطراف تالوس |
| E | مچ پا | ناپایداری والگوس مچ پا |
یک بیمار ممکن است هم‌زمان چند کلاس داشته باشد. مثلاً «مرحله ۱، کلاس‌های A و B» یعنی پای انعطافپذیر با چرخش پاشنه به بیرون و انحراف جلوی پا. طبقه‌بندی قدیمی‌تر جانسون و استروم (۱۹۸۹) و نسخه اصلاح‌شده مایرسون (۱۹۹۷) هنوز در برخی منابع دیده میشود.
صافی کف پای پیشرونده چگونه تشخیص داده میشود؟
- معاینه ایستاده هر دو پا، تست بلند شدن روی پنجه با یک پا، بررسی انعطاف‌پذیری و کوتاهی عضله پشت ساق
- رادیوگرافی ایستاده روبه‌رو و نیم‌رخ پا، و رادیوگرافی ایستاده مچ پا برای بررسی کلاس E
- سیتیاسکن تحمل وزن (WBCT) برای دیدن سه‌بعدی نیمه‌دررفتگی اطراف تالوس، در مراکزی که این امکان را دارند
- MRI برای بررسی تاندون و رباطها، فقط وقتی پرسش مشخصی وجود دارد
نبود WBCT مانع تشخیص نیست. مروری در سال ۲۰۲۴ به‌طور خاص بررسی کرده است که این مفاهیم جدید چطور در کشورهایی با دسترسی محدودتر به تصویربرداری پیشرفته به کار گرفته شوند (Barbachan Mansur و همکاران، ۲۰۲۴).
درمان صافی کف پای پیشرونده
هدف درمان کاهش درد و بهبود عملکرد است؛ بهتر شدن زاویه‌ها در عکس به‌تنهایی هدف نیست.
- درمان معمولاً با کفی یا بریس، تمرین و تنظیم فعالیت شروع میشود و بیشتر بیماران به جراحی نیاز پیدا نمی‌کنند.
- در پای انعطافپذیر (مرحله ۱)، اگر جراحی لازم شود، معمولاً روش‌های حفظ‌کننده مفصل مثل استئوتومی و بازسازی بافت نرم انتخاب میشود.
- در پای سفت (مرحله ۲) یا همراه با آرتروز مفاصل پا، جوش دادن مفصل (آرترودز) بیشتر مطرح است.
مقایسه روش‌ها را در جراحی صافی کف پا بخوانید.
چه زمانی باید زودتر مراجعه کرد؟
- قوس یک پا طی چند ماه به‌طور محسوس افتاده است
- تورم داخل مچ با استراحت بهتر نمی‌شود
- توانایی بلند شدن روی پنجه یک پا را از دست داده‌اید
علائمی که نیاز به مراجعه فوری دارند را در علائم هشدار صافی کف پا در بزرگسالان ببینید.