در یک نگاه
- PCFD نامی است که در اجماع متخصصان سال ۲۰۲۰ برای صافی پیشروندهٔ بزرگسالان انتخاب شد.
- در یک مطالعه روی ۴۹ بیمار، بریس مچ‌پایی قالب‌گیری‌شده یا کفی UCBL در ۶۷٪ نتیجهٔ خوب تا عالی داشت.
- در مطالعهٔ دیگری روی ۴۷ بیمار مراحل اولیه، ارتز همراه با برنامهٔ تمرینی ساختارمند در ۸۳٪ موفق بود و ۱۱٪ به جراحی رسیدند.
- دو کارآزمایی تصادفی دربارهٔ افزودن تمرین تقویتی به ارتز به نتیجهٔ یکسانی نرسیده‌اند؛ ستون اصلی درمان، ارتز یا بریس مناسب است.
صافی بزرگسالان چه فرقی با صافی دوران کودکی دارد؟
بسیاری از بزرگسالان از کودکی کف پای صاف منعطف دارند و هرگز دردی حس نمی‌کنند؛ این وضعیت فقط وقتی درمان می‌خواهد که دردناک شود. موضوع این صفحه شکل دیگری است: صافی‌ای که در بزرگسالی، اغلب در میانسالی، ایجاد میشود یا به‌تدریج بدتر میشود.
اجماع متخصصان در سال ۲۰۲۰ این وضعیت را «بدشکلی پیشروندهٔ فروریزش پا» (Progressive Collapsing Foot Deformity یا PCFD) نامید؛ بدشکلی‌ای سه‌بعدی که در درجات مختلف شامل چرخش پاشنه به خارج، انحراف جلوی پا به خارج و تغییر راستای میانهٔ پاست و اغلب با ناکارآمدی تاندون تیبیال خلفی، اصلی‌ترین نگه‌دارندهٔ پویای قوس، همراه است.
کدام نشانه‌ها می‌گویند صافی در حال پیشرفت است؟
- درد و تورم پشت و زیر قوزک داخلی، به‌ویژه پس از راه رفتن طولانی
- دشواری یا درد هنگام بالا رفتن روی پنجهٔ یک پا
- صاف‌تر شدن قوس نسبت به ماه‌ها یا سال‌های قبل، یا تفاوت آشکار دو پا
- دیده شدن انگشتان بیشتری از سمت بیرون، وقتی از پشت به پا نگاه میشود
- در مراحل بعد، درد سمت بیرونی مچ و پشت پا
هرچه درمان زودتر و تا وقتی بدشکلی هنوز منعطف است شروع شود، شانس موفقیت درمان غیرجراحی بیشتر است.
درمان غیرجراحی مرحله به مرحله چگونه است؟
| مرحله | هدف | اقدام‌های معمول | مدت تقریبی |
|---|---|---|---|
| التهاب حاد تاندون | آرام کردن تاندون | کاهش بار، در برخی بیماران بوت بلند (واکر)، یخ و مسکن طبق برچسب | چند هفته |
| حمایت از پا | کم کردن بار تاندون و کنترل راستای پا | کفی با کاسهٔ عمیق پاشنه (UCBL) در موارد خفیف‌تر؛ بریس مچ‌پایی (AFO) در موارد شدیدتر | چند ماه، گاهی طولانی‌تر |
| تقویت و بازگشت به فعالیت | قدرت و تحمل راه رفتن | تمرین پیشروندهٔ تیبیال خلفی و ساق، کشش ساق، افزایش تدریجی فعالیت | حدود ۱۲ هفته و ادامه در خانه |
| پیگیری | تشخیص زودهنگام پیشرفت | معاینهٔ دوره‌ای، بازبینی بریس و کفش | طولانی‌مدت |
شواهد علمی دربارهٔ بریس، کفی و تمرین چه می‌گوید؟
بریس و کفی: در مطالعهٔ Chao و همکاران روی ۴۹ بیمار با میانگین سنی ۶۶ سال، بریس مچ‌پایی قالب‌گیری‌شده (۴۰ پا) یا کفی UCBL با پشتیبانی داخلی (۱۳ پا) در ۶۷٪ نتیجهٔ خوب تا عالی داشت. بیماران به‌طور میانگین حدود ۱۲ ساعت در روز و نزدیک به ۱۵ ماه از ارتز استفاده کردند و یک‌سوم آن‌ها تا پایان پیگیری استفاده را کنار گذاشته بودند.
برنامهٔ ساختارمند: Alvarez و همکاران ۴۷ بیمار مراحل اولیه را با بریس کوتاه مفصل‌دار یا کفی و برنامهٔ تمرینی پرتکرار درمان کردند. با میانهٔ ۱۰ جلسه در حدود ۴ ماه، ۸۳٪ نتیجهٔ موفق داشتند، ۸۹٪ راضی بودند و ۱۱٪ در نهایت جراحی شدند.
افزودن تمرین تقویتی: در کارآزمایی Kulig و همکاران (۳۶ بیمار، ۱۲ هفته)، همهٔ گروه‌ها با ارتز و کشش بهتر شدند و گروهی که تمرین مقاومتی اکسنتریک هم انجام داد، بیشترین بهبود را داشت. اما در کارآزمایی Houck و همکاران (۳۹ بیمار، ۱۲ هفته)، افزودن یک برنامهٔ تقویتی خانگی با شدت متوسط به ارتز و کشش، تفاوت چندانی ایجاد نکرد. برداشت عملی: ارتز مناسب ستون اصلی درمان است و تمرین تقویتی زمانی بیشترین ارزش را دارد که پیشرونده و دقیق اجرا شود.
چطور بریس را تحمل‌پذیر کنیم؟
- بریس باید توسط متخصص ارتز تنظیم شود؛ ساییدگی یا فشار موضعی را همان هفتهٔ اول گزارش کنید.
- زیر بریس جوراب بلند و بدون درز بپوشید و هر شب پوست را از نظر قرمزی بررسی کنید، به‌ویژه در دیابت.
- کفشی انتخاب کنید که بریس در آن جا شود؛ راهنمایی در کفش مناسب برای بریس.
- ساعات استفاده را طی چند روز به‌تدریج افزایش دهید.
- اگر بریس را کنار گذاشته‌اید، به پزشک بگویید؛ گاهی نوع سبک‌تر یا کفی جایگزین مناسب است.
چه زمانی ادامهٔ درمان غیرجراحی منطقی نیست؟
اگر پس از یک دورهٔ کامل بریس و تمرین با پایبندی مناسب، درد و محدودیت ادامه دارد، بدشکلی سفت شده یا پیشرفت می‌کند یا بریس قابل تحمل نیست، بررسی جراحی منطقی است. در مقابل، برای افراد مسن‌تر، کم‌تحرک یا با خطر بالای جراحی، استفادهٔ طولانی‌مدت از بریس گزینهٔ مناسبی است. برنامهٔ تمرینی ساختارمند زیر نظر درمانگر در فیزیوتراپی صافی کف پا توضیح داده شده است.
از تجربهٔ مطب
کفی نیمه‌سخت اغلب برای صافی انعطاف‌پذیر با درد یا خستگی خفیف مناسب است. در مواردی که چرخش پاشنه بیشتر است ولی پا کماکان انعطاف‌پذیر است، کفی UCBL بهتر است. بریس‌های مفصل‌دار برای موارد پیشرونده و همراه با نارسایی تاندون مناسب‌ترند.