تست Jack (مانور Hubscher) چگونه انجام می‌شود؟
- فرد با پای برهنه و وزن مساوی روی دو پا می‌ایستد.
- معاینه‌کننده شست پا را به‌آرامی و به‌طور انفعالی به سمت بالا (دورسی‌فلکشن) می‌برد.
- شکل‌گیری یا افزایش قوس داخلی و چرخش پاشنه به داخل بررسی می‌شود.
سازوکار این تست «مکانیسم وینچ» (Windlass) است: با بالا رفتن شست، فاسیای کف پایی کشیده می‌شود و قوس را بالا می‌کشد. شکل گرفتن قوس به نفع صافی منعطف است و شکل نگرفتن آن احتمال صافی سفت یا محدودیت حرکتی را مطرح می‌کند. این تست به نام E. A. Jack شناخته می‌شود که در سال ۱۹۵۳ در مقاله‌ای درباره درمان صافی کف پا به آن پرداخت.
تست بلند شدن روی پنجه (Heel Rise) دوطرفه
فرد روی دو پا می‌ایستد و روی پنجه‌ها بلند می‌شود؛ معاینه‌کننده از پشت نگاه می‌کند. در صافی منعطف، هنگام بلند شدن روی پنجه پاشنه از حالت چرخش به بیرون (والگوس) به سمت داخل (واروس) می‌چرخد و قوس داخلی دوباره ظاهر می‌شود. اگر پاشنه در حالت والگوس باقی بماند یا قوس شکل نگیرد، احتمال سفتی مفاصل پشت پا (مثلاً به دلیل اتصال غیرطبیعی استخوان‌ها یا آرتروز) یا ضعف تاندون تیبیالیس خلفی مطرح می‌شود.
تست بلند شدن روی پنجه یک پا (Single-limb Heel Rise)
این نسخه بیشتر در بزرگسالان و برای بررسی تاندون تیبیالیس خلفی به کار می‌رود. فرد در حالی که برای حفظ تعادل دستش را سبک به دیوار تکیه داده، روی یک پا می‌ایستد و چند بار پشت سر هم روی پنجه همان پا بلند می‌شود. توانایی انجام چند تکرار (مثلاً ۳ تا ۵ بار) معمولاً نشان می‌دهد تاندون عملکرد دارد؛ ناتوانی در بلند شدن، بلند شدن ناقص، درد داخل مچ یا نچرخیدن پاشنه به داخل به نفع اختلال این تاندون است.
تفسیر ترکیبی یافته‌ها
| یافته | تفسیر محتمل | قدم بعدی رایج |
|---|---|---|
| قوس با تست Jack و روی پنجه شکل می‌گیرد؛ پاشنه به داخل می‌چرخد؛ بدون درد | صافی منعطف | معمولاً آموزش و پیگیری |
| قوس شکل نمی‌گیرد؛ پاشنه در والگوس می‌ماند | صافی سفت | تصویربرداری (رادیوگرافی و در صورت نیاز CT یا MRI) |
| بزرگسال: ناتوانی یا درد در بلند شدن روی پنجه یک پا؛ تورم داخل مچ | احتمال اختلال تاندون تیبیالیس خلفی یا PCFD | ارزیابی تخصصی و رادیوگرافی ایستاده |
| صافی منعطف همراه با محدودیت دورسی‌فلکشن مچ | احتمال کوتاهی آشیل یا گاستروکنمیوس | تست Silfverskiöld و برنامه درمانی مناسب |
محدودیت‌های این تست‌ها
- نتیجه تا حدی ذهنی است و به تجربه معاینه‌کننده بستگی دارد.
- درد، ضعف عمومی یا مشکل تعادل (مثلاً در سالمندان) می‌تواند نتیجه تست یک‌پا را مخدوش کند.
- کودکان کم‌سن ممکن است همکاری کافی نداشته باشند؛ در آن‌ها مشاهده راه رفتن روی پنجه در حین بازی کمک‌کننده است.
- این تست‌ها علت صافی را مشخص نمی‌کنند و جایگزین معاینه کامل و در صورت لزوم تصویربرداری نیستند.
آیا می‌توانم این تست‌ها را در خانه انجام دهم؟
مشاهده اینکه آیا قوس پا هنگام ایستادن روی پنجه ظاهر می‌شود، در خانه هم ممکن است و سرنخ اولیه‌ای می‌دهد. برای ایمنی، کنار دیوار یا میز بایستید و اگر درد دارید تست یک‌پا را انجام ندهید. نتیجه این مشاهده تشخیص نیست.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
- قوس پا با ایستادن روی پنجه شکل نمی‌گیرد، یا یک پا متفاوت از پای دیگر است
- نمی‌توانید روی پنجه یک پا بلند شوید یا این کار با درد داخل مچ همراه است
- صافی در بزرگسالی تازه ایجاد شده یا داخل مچ متورم است