دکتر دانیال شریفی رضویجراح پا و مچ پا با تمرکز ویژه بر کودکان و نوجوانان

رابطه صافی کف پا و آرتروز پا و مچ

جواب کوتاه

داشتن کف پای صاف به‌تنهایی به این معنا نیست که حتماً به آرتروز مبتلا می‌شوید. اما در صافی کف پای پیشرونده و طولانی‌مدت، تغییر راستای پا می‌تواند فشار روی برخی مفاصل را بیشتر کند و به‌تدریج به سفتی و آرتروز مفاصل عقب پا یا مچ برسد. برعکس، آرتروز یا آرتریت التهابی هم می‌تواند باعث صاف شدن پا شود.

آیا صافی کف پا باعث آرتروز می‌شود؟

  • کف پای صاف انعطاف‌پذیر و بدون درد: شواهد قطعی وجود ندارد که به‌تنهایی باعث آرتروز شود.
  • صافی کف پای پیشرونده طولانی‌مدت: با خارج شدن استخوان‌های اطراف تالوس از راستای طبیعی، فشار روی مفاصل عقب پا تغییر می‌کند و ممکن است به آرتروز این مفاصل برسد. در کلاس E، رباط داخلی مچ ضعیف می‌شود و مچ به بیرون کج می‌شود که می‌تواند به آرتروز مچ پا منجر شود.
  • زانو: برخی مطالعات ارتباط‌هایی بین کف پای صاف و درد یا آسیب غضروف زانو گزارش کرده‌اند، اما رابطه علت و معلولی ثابت نشده است.

آرتروز چگونه می‌تواند باعث صاف شدن پا شود؟

رابطه دوطرفه است. این مشکلات می‌توانند قوس پا را بیندازند:

  • آرتروز مفاصل میانه پا (مفاصل تارسومتاتارسال)
  • آرتریت روماتوئید و سایر آرتریت‌های التهابی
  • آرتروز پس از شکستگی یا آسیب قدیمی، مانند آسیب درمان‌نشده لیسفرانک
  • آرتروپاتی شارکو در افراد دیابتی

اگر فقط یک پا صاف شده است، صافی کف پای یک‌طرفه را هم بخوانید.

کدام مفاصل در صافی کف پا درگیر می‌شوند؟

مفصلمحلنقش در صافی کف پا
سابتالارزیر استخوان تالوس، بالای پاشنهدر چرخش پاشنه به بیرون نقش اصلی دارد
تالوناویکولاربین تالوس و ناویکولار، داخل پاکلید حرکت عقب پا و افتادن قوس
کالکانئوکوبوئیدبین پاشنه و کوبوئید، بیرون پاجزء مفاصل عقب پا
تارسومتاتارسالمیانه پاآرتروز آن می‌تواند قوس را بیندازد
مچ پا (تیبیوتالار)بالای تالوسدر کلاس E به سمت بیرون کج می‌شود

علائم درگیری مفصل در صافی کف پا

  • درد عمقی در عقب یا میانه پا، به‌ویژه روی سطح ناهموار
  • سفتی و کاهش حرکت پا
  • تغییر شکلی که دیگر با دست اصلاح نمی‌شود
  • تورم مفصل پس از فعالیت

همه دردهای صافی کف پا از آرتروز نیست. درد تاندون یا برخورد استخوان پاشنه با نازک‌نی هم بدون آرتروز می‌تواند درد مشابهی ایجاد کند.

آرتروز در صافی کف پا چگونه تشخیص داده می‌شود؟

  • معاینه دامنه حرکت و انعطاف‌پذیری مفاصل عقب و میانه پا
  • رادیوگرافی ایستاده پا و مچ پا
  • سی‌تی‌اسکن یا سی‌تی‌اسکن تحمل وزن برای بررسی دقیق‌تر سطح مفاصل، در موارد منتخب
  • MRI در موارد خاص
  • تزریق تشخیصی بی‌حسی موضعی در مفصل مشکوک با هدایت تصویربرداری، برای پیدا کردن منبع اصلی درد

درمان صافی کف پا همراه با آرتروز

درمان بدون جراحی:

  • کفی یا بریس سفت‌تر (مانند AFO) برای محدود کردن حرکت دردناک
  • کفش با زیره منحنی (راکر)
  • کاهش وزن و تنظیم فعالیت
  • داروی ضددرد طبق تجویز پزشک
  • تزریق داخل مفصلی در موارد منتخب

جراحی:

  • جوش دادن مفاصل درگیر (آرترودز)، مانند آرترودز سابتالار، دوگانه یا سه‌گانه؛ درد را کم می‌کند، ولی حرکت همان مفاصل را از بین می‌برد
  • در درگیری مچ پا، روش‌های اختصاصی مچ بر اساس شدت آسیب

مقایسه کامل روش‌ها در جراحی صافی کف پا آمده است.

پرسش‌های رایج

آیا جراحی صافی کف پا برای پیشگیری از آرتروز لازم است؟

خیر. این ادعای کلی پشتوانه علمی کافی ندارد. تصمیم جراحی بر اساس درد، عملکرد و پیشرفت تغییر شکل گرفته می‌شود.

آیا آرتروز پا با کفی بهتر می‌شود؟

کفی یا بریس با محدود کردن حرکت دردناک می‌تواند درد را کم کند، اما آرتروز را برنمی‌گرداند.

آیا بعد از جوش دادن مفصل می‌توان راه رفت؟

بله. هدف آرترودز کاهش درد و ایجاد پای پایدار برای راه رفتن است، هرچند حرکت پا روی سطح ناهموار کمتر می‌شود.

منابع

  1. Hong VY, et al. So What Exactly Is Progressive Collapsing Foot Deformity? J Am Acad Orthop Surg. 2025;33(16):e940-e948
  2. Myerson MS, Thordarson DB, Johnson JE, et al. Classification and Nomenclature: Progressive Collapsing Foot Deformity. Foot Ankle Int. 2020;41(10):1271-1276
  3. Progressive Collapsing Foot Deformity. StatPearls, NCBI Bookshelf

این مطالب برای آگاهی بیماران است و جای معاینه پزشک را نمی‌گیرد.