والگوس پاشنه یعنی چه؟
وقتی از پشت به پای ایستاده نگاه می‌کنیم، پاشنه معمولاً تقریباً زیر ساق قرار دارد و فقط کمی به بیرون متمایل است. در صافی کف پا این تمایل بیشتر میشود و هم‌زمان جلوی پا به سمت بیرون می‌چرخد. طبق AAOS، در پای طبیعی از پشت فقط انگشت چهارم و پنجم دیده می‌شوند، اما در صافی کف پا انگشتان بیشتری دیده می‌شوند که به آن علامت «انگشتان زیاد» می‌گویند.
چرا باید پا را سه‌بعدی دید؟
اجماع ۲۰۲۰ انجمن ارتوپدی پا و مچ آمریکا، صافی پیشرونده بزرگسالان را یک بدشکلی سه‌بعدی می‌داند و آن را در دو مرحله (منعطف و سفت) و پنج نوع درگیری طبقهبندی میکند:
- نوع A: والگوس پاشنه (عقب پا)
- نوع B: چرخش میانه و جلوی پا به بیرون (ابداکشن)
- نوع C: ناپایداری ستون داخلی پا یا واروس جلوی پا
- نوع D: دررفتگی ناقص اطراف استخوان قاپ (پری‌تالار)
- نوع E: درگیری مچ پا و ناپایداری یا کج شدن مچ
یک بیمار ممکن است چند نوع درگیری را هم‌زمان داشته باشد. به همین دلیل، اصلاح فقط زاویه پاشنه، بدون توجه به اجزای دیگر، ممکن است مشکل را حل نکند.
معاینه: انحراف منعطف است یا سفت؟
- مشاهده از پشت در حالت ایستاده: میزان انحراف پاشنه و علامت «انگشتان زیاد»
- بلند شدن روی پنجه هر دو پا: در صافی منعطف، پاشنه به داخل برمی‌گردد و قوس ظاهر میشود
- بلند شدن روی پنجه یک پا: دشواری یا برنگشتن پاشنه می‌تواند نشانه ضعف تاندون تیبیال خلفی باشد
- آزمون جک در کودکان: اگر با بالا بردن شست پا توسط معاینه‌کننده قوس شکل بگیرد، صافی منعطف است
- بررسی حرکت مفصل زیر قاپ و میانه پا در حالت نشسته
- بررسی کوتاهی تاندون آشیل و عضلات ساق
تصویربرداری چه نقشی دارد؟
رادیوگرافی وزن‌دار (در حالت ایستاده) از روبه‌رو، نیم‌رخ و در صورت نیاز نمای راستای عقب پا، برای اندازه‌گیری زاویه‌هایی مانند زاویه تالوس و متاتارس اول، شیب استخوان پاشنه و پوشش تالوناویکولار به کار می‌رود. سی‌تی‌اسکن وزن‌دار، در صورت دسترسی، تصویر سه‌بعدی دقیق‌تری می‌دهد و MRI برای ارزیابی تاندون‌ها و رباط‌ها مفید است. زاویه‌ها باید همراه با علائم و معاینه تفسیر شوند؛ عدد غیرطبیعی در فرد بدون درد به‌تنهایی دلیل درمان نیست.
منعطف یا سفت: چه فرقی در درمان دارد؟
| ویژگی | انحراف منعطف | انحراف سفت |
|---|---|---|
| رفتار پاشنه هنگام بلند شدن روی پنجه | به داخل برمی‌گردد | اصلاح نمی‌شود یا کمی اصلاح میشود |
| پاسخ به کفی و بریس | معمولاً برای کاهش علائم مفید است | حمایت محدود و بیشتر برای تسکین |
| گزینه‌های جراحی در موارد انتخاب‌شده | جراحی‌های حفظ‌کننده مفصل، مانند استئوتومی پاشنه و انتقال تاندون | جوش دادن مفاصل (آرترودز) در صورت سفتی یا آرتروز |
| در کودکان | اغلب طبیعی و بدون نیاز به درمان | نیازمند بررسی علت، مانند کوالیشن تارسال |
درمان
در کودکان با صافی منعطف و بدون درد، درمانی لازم نیست. در بزرگسالان علامت‌دار، درمان غیرجراحی شامل کفی یا ارتز با حمایت داخلی، بریس مچ، استراحت نسبی، فیزیوتراپی برای تقویت تاندون و کشش ساق و کنترل وزن است. طبق AAOS، اگر درد پس از چند ماه درمان مناسب ادامه یابد، جراحی بسته به شدت بدشکلی، انعطاف‌پذیری پا و وجود آرتروز بررسی میشود.
کفی و بریس انحراف پاشنه را در بزرگسالان بهطور دائمی اصلاح نمی‌کنند؛ هدف آن‌ها کنترل علائم و حمایت از پا در زمان استفاده است.
نکته کلیدی برای تصمیم‌گیری
زاویه پاشنه یک عدد است، اما تصمیم درمانی به روند تغییر آن، انعطاف‌پذیری، قدرت تاندون و علائم بستگی دارد. ثبت عکس استاندارد از پشت پا در حالت ایستاده و روی پنجه در هر ویزیت، روشی ساده برای پایش پیشرفت یا پایداری بدشکلی است.
چه زمانی باید سریع‌تر مراجعه کرد؟
- انحراف پاشنه که طی چند هفته یا چند ماه به‌وضوح بیشتر شده است
- درد و تورم ناگهانی داخل مچ و ناتوانی در بلند شدن روی پنجه
- درد جدید سمت بیرون مچ همراه با بدتر شدن شکل پا
- انحراف یکطرفه و سفت پاشنه در کودک یا نوجوان
- پای گرم، متورم و قرمز در فرد مبتلا به دیابت