دکتر دانیال شریفی رضویجراح پا و مچ پا با تمرکز ویژه بر کودکان و نوجوانان

عدم پوشش تالوناویکولار (Talonavicular Uncoverage) در صافی کف پا چیست؟

جواب کوتاه

در عکس روبه‌روی (AP/DP) ایستاده، به‌طور طبیعی بخش عمده سر استخوان تالوس با استخوان ناویکولار پوشیده است. وقتی جلوی پا به سمت بیرون می‌چرخد (ابداکشن)، بخشی از سر تالوس در سمت داخل بدون پوشش می‌ماند؛ به این وضعیت Talonavicular Uncoverage می‌گویند. شاخص رایج آن «زاویه پوشش تالوناویکولار» است که کمتر از ۷ درجه طبیعی در نظر گرفته می‌شود.

این یافته چه چیزی را نشان می‌دهد؟

مفصل تالوناویکولار بخشی از مفصل میان‌تارسی (شوپار) است. در صافی کف پا، علاوه بر افت قوس در نمای کناری، جلوی پا ممکن است حول سر تالوس به سمت بیرون بچرخد. نتیجه این چرخش در عکس روبه‌رو به شکل جابه‌جایی ناویکولار به سمت بیرون و بی‌پوشش ماندن بخش داخلی سر تالوس دیده می‌شود. در طبقه‌بندی PCFD، این جزء از تغییر شکل با «کلاس B» (ابداکشن میانه و جلوی پا) توصیف می‌شود (Myerson و همکاران، ۲۰۲۰).

روش‌های اندازه‌گیری

  • زاویه پوشش تالوناویکولار (TNCA): در عکس روبه‌روی ایستاده، یک خط بین دو لبه سطح مفصلی سر تالوس و خط دیگری بین دو لبه سطح مفصلی ناویکولار رسم می‌شود و زاویه بین آن‌ها اندازه‌گیری می‌شود. مقدار کمتر از ۷ درجه طبیعی و بیشتر از ۷ درجه در صافی اکتسابی بزرگسالان غیرطبیعی گزارش شده است (Radiopaedia).
  • درصد یا فاصله عدم پوشش: بخشی از سر تالوس که بدون پوشش مانده، به‌صورت درصد یا فاصله اندازه‌گیری می‌شود. طبق مرور Polichetti و همکاران، عدم پوشش ۱۰ تا ۳۰ درصد طبیعی و بیشتر از ۳۰ درصد در صافی کف پا دیده می‌شود. در مطالعه Younger و همکاران، فاصله عدم پوشش سر تالوس معنادارترین شاخص نمای روبه‌رو برای جدا کردن بزرگسالان دارای صافی علامت‌دار از گروه کنترل بود.
  • اندازه‌گیری در CT وزن‌دار: در مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۶ با CT وزن‌دار، زاویه پوشش تالوناویکولار ۳۸٫۷ درجه یا بیشتر به‌عنوان آستانه کلاس B پیشنهاد شد. این عدد مربوط به روش سه‌بعدی و تعریف همان مطالعه است و با عدد عکس ساده قابل مقایسه مستقیم نیست (Belayneh و همکاران، ۲۰۲۶).

اهمیت بالینی

میزان عدم پوشش تالوناویکولار بیشتر در ارزیابی صافی اکتسابی بزرگسالان و برنامه‌ریزی جراحی اهمیت دارد؛ برای مثال در تصمیم درباره اینکه آیا اصلاح ابداکشن جلوی پا لازم است و با چه روشی. برای بیماری که درمان غیرجراحی می‌گیرد، این عدد معمولاً به‌تنهایی برنامه درمان را تغییر نمی‌دهد.

در معاینه، ابداکشن جلوی پا معمولاً با نشانه «انگشتان زیاد» (دیده شدن انگشتان بیشتر در سمت بیرون پا هنگام نگاه از پشت) هم‌خوان است. عدم پوشش زیاد در عکس، همراه با درد داخل مچ، تورم مسیر تاندون تیبیالیس خلفی یا ناتوانی در بلند شدن روی پنجه یک پا، احتمال صافی پیشرونده را بیشتر می‌کند.

محدودیت‌ها

  • عکس روبه‌رو دوبعدی است و چرخش پا یا زاویه تابش اشعه می‌تواند مقدار را تغییر دهد.
  • لبه‌های سطوح مفصلی همیشه واضح نیستند و اندازه‌گیری بین افراد مختلف متفاوت است.
  • آستانه‌های منتشرشده عمدتاً برای بزرگسالان تعریف شده‌اند.
  • این شاخص درد، سفتی مفصل یا آرتروز را نشان نمی‌دهد.

اگر این عبارت در گزارش شما آمده است

«Talonavicular uncoverage» در گزارش رادیولوژی توصیف راستای استخوان‌هاست، نه یک بیماری مستقل یا آسیب. معنای آن برای شما به علائم، معاینه، انعطاف‌پذیری پا و سایر یافته‌های عکس بستگی دارد. گزارش و عکس‌ها را به پزشک معالج نشان دهید تا در کنار معاینه تفسیر شود.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

  • درد یا تورم داخل مچ، یا صافی‌ای که در بزرگسالی تازه ایجاد شده یا رو به بدتر شدن است
  • ناتوانی در بلند شدن روی پنجه یک پا
  • درد بیرون پا زیر قوزک خارجی همراه با صافی پیشرفته

پرسش‌های رایج

آیا Talonavicular Uncoverage یعنی آرتروز یا آسیب مفصل؟

خیر. این یافته جابه‌جایی نسبی استخوان‌ها را توصیف می‌کند. آرتروز با یافته‌های دیگری مثل باریک شدن فضای مفصل بررسی می‌شود.

چه مقدار عدم پوشش «زیاد» است؟

در عکس ساده، زاویه پوشش بیشتر از ۷ درجه یا عدم پوشش بیشتر از ۳۰ درصد سر تالوس غیرطبیعی گزارش شده است. برای درجه‌بندی شدت، آستانه واحد و پذیرفته‌شده‌ای وجود ندارد و تفسیر به روش اندازه‌گیری و شرایط بالینی بستگی دارد.

آیا کفی طبی عدم پوشش تالوناویکولار را اصلاح می‌کند؟

کفی ممکن است علائم را کاهش دهد، اما شواهدی وجود ندارد که راستای استخوانی را به‌طور ماندگار اصلاح کند.

آیا این شاخص در کودکان هم استفاده می‌شود؟

ممکن است در ارزیابی صافی دردناک کودکان یا پیش از جراحی اندازه‌گیری شود، اما بیشتر آستانه‌های منتشرشده مربوط به بزرگسالان است.

منابع

  1. Knipe H. Talonavicular coverage angle. Radiopaedia.org
  2. Polichetti C, Borruto MI, Lauriero F, et al. Adult Acquired Flatfoot Deformity: A Narrative Review about Imaging Findings. Diagnostics. 2023
  3. Flores DV, Mejía Gómez C, Fernández Hernando M, Davis MA, Pathria MN. Adult Acquired Flatfoot Deformity: Anatomy, Biomechanics, Staging, and Imaging Findings. RadioGraphics. 2019
  4. Younger AS, Sawatzky B, Dryden P. Radiographic assessment of adult flatfoot. Foot Ankle Int. 2005
  5. Myerson MS, Thordarson DB, Johnson JE, et al. Classification and Nomenclature: Progressive Collapsing Foot Deformity. Foot Ankle Int. 2020
  6. Belayneh R, Lintz F, Mansur NSB, et al. Defining Radiographic Threshold Values for the Progressive Collapsing Foot Deformity Classification System: A Large-Cohort Diagnostic Study. Foot Ankle Int. 2026

این مطالب برای آگاهی بیماران است و جای معاینه پزشک را نمی‌گیرد.