صافی کف پای منعطف چیست؟
در این نوع، قوس هنگام ایستادن از بین می‌رود اما هنگام نشستن یا ایستادن روی پنجه برمی‌گردد. مفاصل و عضلات پا عملکرد طبیعی دارند و این حالت گونه‌ای از پای طبیعی محسوب میشود که همیشه هر دو پا را درگیر میکند [۱]. صافی کف پای منعطف معمولاً بی‌درد است و بیشتر کودکان با رشد از آن عبور می‌کنند [۱، ۲].
صافی کف پای منعطف با کوتاهی تاندون آشیل
این زیرگروه شکل منعطف دارد، اما دامنه خم شدن مچ پا به بالا به دلیل کوتاهی عضلات ساق یا تاندون آشیل محدود است. موسکا این گروه را از نوع ساده جدا میکند، چون در برخی نوجوانان و بزرگسالان با درد و ناتوانی همراه است [۳]. AAOS هم معاینه کوتاهی آشیل را بخشی از بررسی کودک می‌داند و در این حالت کشش، فیزیوتراپی یا گچ‌گیری را مطرح میکند [۱].
صافی کف پای سفت چیست و چه علتهایی دارد؟
در پای سفت، قوس در هیچ وضعیتی برنمی‌گردد. Gillette Children's این وضعیت را نشانه یک مشکل مکانیکی می‌داند و می‌گوید کودکان دارای پای سفت بیشتر درد دارند [۲]. علت‌های مهم عبارت‌اند از:
- تارسال کوالیشن: اتصال غیرطبیعی دو یا چند استخوان پشت و میانه پا؛ تخمین زده میشود حدود ۱ نفر از هر ۱۰۰ نفر آن را داشته باشد [۴]. اتصال‌های کالکانئوناویکولار و تالوکالکانئال حدود ۹۰ درصد موارد را تشکیل می‌دهند [۵].
- تالوس عمودی مادرزادی: در نوزاد به شکل پای سفت با برجستگی کف پا (شکل «کف گهواره‌ای») و پاشنه رو به پایین دیده میشود [۵].
- بیماری‌های عصبی‌عضلانی: اسپاستیسیتی (سفتی عضلانی) یا ضعف عضلات ساق و پا [۵].
- آسیب (تروما): مثلاً پس از شکستگی یا آسیب جدی پا [۲].
تست‌های ساده برای تشخیص نوع منعطف از سفت
- ایستادن روی پنجه: در نوع منعطف قوس برمی‌گردد؛ در کوالیشن قوس روی پنجه کامل اصلاح نمی‌شود [۴].
- بالا آوردن انگشتان در حالت ایستاده: پزشک بررسی میکند که آیا با بالا رفتن انگشت شست، قوس شکل می‌گیرد [۱].
- نشستن یا آویزان بودن پا: در نوع منعطف، قوس بدون تحمل وزن دیده میشود [۱].
- سنجش خم شدن مچ پا به بالا: برای تشخیص کوتاهی تاندون آشیل [۱].
این تست‌ها برای آشنایی والدین است و جای معاینه پزشک را نمی‌گیرد؛ بررسی حرکت مفاصل پشت پا و معاینه عصبی فقط در معاینه حضوری ممکن است.
مقایسه سه نوع صافی کف پا
| ویژگی | منعطف | منعطف با کوتاهی آشیل | سفت |
|---|---|---|---|
| قوس روی پنجه | برمی‌گردد | برمی‌گردد | برنمی‌گردد یا کامل برنمی‌گردد |
| خم شدن مچ به بالا | طبیعی | محدود | متغیر |
| درد | نادر | گاهی، به‌ویژه در نوجوانی | شایع‌تر |
| درگیری | همیشه دوطرفه [۱] | معمولاً دوطرفه | ممکن است یک‌طرفه باشد |
| کفی | فقط اگر علامت دارد | ممکن است علائم را بدتر کند [۳] | بسته به علت و فقط با تجویز تخصصی |
| اقدام اصلی | مشاهده | کشش، فیزیوتراپی | یافتن و درمان علت |
چرا این تفکیک اهمیت دارد؟
چون مسیر درمان کاملاً متفاوت است. نوع منعطف بی‌درد درمان نمی‌خواهد [۱]، اما پای سفت یک نشانه است و نه یک تشخیص نهایی؛ درمان آن به علت بستگی دارد و اگر درمان غیرجراحی مؤثر نباشد، گاهی جراحی لازم میشود [۲]. صافی کف پای دردناک یا سفت در سال‌های بلوغ را در صافی کف پا در نوجوانان بررسی کرده‌ایم.
چه تصویربرداری‌ای لازم است؟
برای نوع منعطف بی‌درد معمولاً تصویربرداری لازم نیست. در پای سفت، بسیاری از کوالیشن‌ها در رادیوگرافی ساده دیده می‌شوند؛ سی‌تی‌اسکن استاندارد طلایی تصویربرداری کوالیشن است و MRI برای اتصال‌های غضروفی یا فیبری که در رادیوگرافی و سی‌تی دیده نمی‌شوند استفاده میشود [۴]. سابقه خانوادگی کوالیشن هم در این تصمیم مهم است؛ آیا صافی کف پا ارثی است؟ را ببینید.
برای نگاه کلی به موضوع، صافی کف پا در کودکان را بخوانید.