اصطلاحات وزن‌گذاری را درست بشناسید
- بدون تحمل وزن (NWB): پای عمل‌شده حتی برای حفظ تعادل هم روی زمین گذاشته نمی‌شود.
- تماس انگشتان (TTWB): پا فقط برای تعادل زمین را لمس می‌کند و وزنی منتقل نمی‌شود.
- وزن‌گذاری نسبی (PWB): درصد یا کیلوگرم مشخصی از وزن بدن. با گذاشتن پا روی ترازوی خانگی می‌توانید مقدار آن را حس کنید.
- وزن‌گذاری در حد تحمل (WBAT): هر مقدار وزنی که درد اجازه دهد، معمولاً با بوت و عصا.
- وزن‌گذاری کامل (FWB): تمام وزن بدن، ابتدا با بوت و سپس با کفش.
اگر دستور جراح برایتان روشن نیست، دقیقاً بپرسید کدام‌یک از این حالت‌ها و تا چه تاریخی.
زمان‌بندی معمول به تفکیک نوع عمل
| نوع عمل | شروع وزن‌گذاری (معمول) | بوت و کفش | نکته |
|---|---|---|---|
| آرتروریزیس (ایمپلنت سینوس تارسی) به‌تنهایی | از روز عمل، در حد تحمل؛ پس از رفع بی‌حسی و تأیید تیم درمان، با وسیله کمکی | فقط پانسمان فشاری، بدون گچ و بوت؛ سپس کفش، گاهی با کفی | اگر هم‌زمان استئوتومی یا ترمیم تاندون انجام شده باشد، ردیف بعد ملاک است |
| استئوتومی پاشنه یا ستون خارجی (MCO یا Evans)، با یا بدون انتقال تاندون | از حدود روز ۴۰ (حدود ۶ هفته)، پس از تأیید جراح و ترمیم استخوان، با بوت و عصا یا واکر؛ تا آن زمان بدون تحمل وزن، حتی اگر گچ برداشته شده باشد | بوت تا حدود هفته ۱۰ تا ۱۲، سپس کفش حمایتی | وزن مرحله‌ای افزایش می‌یابد و مقدار آن را تیم درمان تعیین می‌کند؛ مثلاً در یک پروتکل منتشرشده، حدود ۹ کیلوگرم هر ۴ روز |
| فیوژن ساب‌تالار به‌تنهایی (بر اساس یک راهنمای بیمار) | پس از ۶ تا ۸ هفته گچ بدون تحمل وزن، در صورت روند مناسب جوش خوردن | بوت حدود ۲ هفته؛ کفش از حدود هفته ۸ تا ۱۰ | ممکن است در بیماران مختلف طولانی‌تر باشد |
| آرترودز دوگانه یا سه‌گانه | معمولاً پس از دوره طولانی‌تری بدون تحمل وزن، پس از شواهد جوش خوردن | طبق پروتکل جراح | محافظت معمولاً طولانی‌تر از فیوژن تک‌مفصلی است |
| کودکان دارای فلج مغزی (در برخی مراکز) | وزن‌گذاری فوری با گچ | طبق پروتکل مرکز | فقط با دستور صریح تیم درمان |
این اعداد دامنه‌هایی است که در پروتکل‌ها و راهنماهای بیمار منتشرشده آمده، نه دستور شخصی. دیابت، پوکی استخوان یا مصرف نیکوتین ممکن است جراح را به احتیاط بیشتری وادار کند.
وزن‌گذاری زودهنگام: شواهد چه می‌گویند؟
پروتکل‌ها در حال تغییرند. در یک مطالعه گذشته‌نگر روی ۱۳۵ کودک دارای فلج مغزی که بازسازی صافی کف پا داشتند، حدود ۸۴٪ وزن‌گذاری فوری داشتند و میزان جوش نخوردن، شکست پیچ و پلاک یا عفونت با گروه بدون وزن‌گذاری تفاوت معناداری نداشت (Church و همکاران، ۲۰۲۵). این یافته به همان جمعیت و همان روش‌های جراحی محدود است و نباید بدون نظر جراح به همه بیماران تعمیم داده شود. در راهنماهای بیمار بزرگسالان که برای این مقاله بررسی شد، ۶ تا ۸ هفته محافظت بدون تحمل وزن رایج است و در یک پروتکل توانبخشی، ۴ هفته ذکر شده است.
گذر از بوت به کفش
- وقتی با بوت بدون عصا و بدون لنگیدن راه می‌روید و درد و ورم پس از فعالیت تا روز بعد فروکش می‌کند، جراح معمولاً انتقال به کفش را مجاز می‌کند.
- کفش مناسب پاشنه کوتاه و پهن، زیره محکم، حمایت از قوس و بند یا چسب قابل تنظیم دارد. در هفته‌های اول ممکن است به‌دلیل ورم، کفش عریض‌تر یا یک سایز بزرگ‌تر لازم باشد.
- برخی جراحان پس از بازسازی، کفش ساق‌دار بندی همراه با کفی طبی را برای ماه‌های اول توصیه می‌کنند.
- زمان پوشیدن کفش را در روزهای اول کوتاه نگه دارید و به‌تدریج افزایش دهید.
چرا بعد از عمل می‌لنگم؟
لنگیدن در هفته‌های اول پس از کنار گذاشتن بوت شایع است و اغلب علت‌های قابل‌اصلاح دارد: ضعف عضلات ساق پس از هفته‌ها بی‌حرکتی، محدودیت حرکت مچ، ورم، ترس از گذاشتن وزن یا سفتی ناشی از جوش دادن مفصل. تمرین‌های فیزیوتراپی بعد از جراحی صافی کف پا بیشتر این عوامل را هدف می‌گیرند. لنگیدنی که پس از چند ماه بهتر نمی‌شود، با درد موضعی شدید همراه است یا ناگهان بدتر شده، باید معاینه شود.
ترتیب کنار گذاشتن عصا
- دو عصا با وزن‌گذاری نسبی طبق دستور
- دو عصا با وزن‌گذاری کامل در بوت
- یک عصا در دست مخالف پای عمل‌شده
- بدون عصا، وقتی دیگر نمی‌لنگید
جزئیات در راهنمای استفاده از عصا و بالا رفتن از پله آمده است.
چه زمانی باید سریع‌تر مراجعه کرد؟
- درد ناگهانی و شدید هنگام وزن‌گذاری یا شنیدن صدای «تق» در محل عمل
- تغییر ناگهانی شکل پا یا افزایش واضح ورم پس از شروع راه رفتن
- باز شدن زخم یا ترشح پس از شروع وزن‌گذاری
- درد، گرمی یا ورم ساق؛ و در صورت تنگی نفس یا درد قفسه سینه، تماس فوری با اورژانس ۱۱۵
این مطلب بخشی از راهنمای مراقبت بعد از جراحی صافی کف پا است. برای آشنایی با خود بیماری، صفحه صافی کف پا را ببینید.