روند طبیعی درد و ورم
| بازه | درد | ورم |
|---|---|---|
| روز ۱ تا ۳ | بیشترین شدت؛ پس از رفع اثر بی‌حسی ناحیه‌ای (بلوک عصب) محسوس‌تر | سریع افزایش می‌یابد؛ بالا نگه داشتن پا ضروری است |
| هفته ۱ تا ۲ | کاهش تدریجی؛ بیشتر هنگام آویزان کردن پا | ممکن است احساس فشار داخل گچ ایجاد کند |
| هفته ۶ تا ۱۲ | درد خفیف در شروع وزن‌گذاری و فیزیوتراپی شایع است | با برداشتن گچ و شروع راه رفتن ممکن است موقتاً بیشتر شود |
| ماه ۳ تا ۱۲ | درد گاه‌به‌گاه پس از فعالیت | ورم عصرگاهی کم‌کم کاهش می‌یابد؛ گاهی بیش از یک سال طول میکشد |
چرا ورم این‌قدر طول میکشد؟
پا دورترین نقطه بدن از قلب است و جاذبه بازگشت مایع را دشوار می‌کند. برش‌ها و جراحی استخوان، مسیرهای لنفاوی و وریدی را موقتاً مختل می‌کنند و هفته‌ها بی‌حرکتی عضلات ساق، که مانند پمپ به بازگشت خون کمک می‌کنند، این روند را کندتر می‌کند. به همین دلیل ورمی که صبح کمتر و عصر بیشتر است، ماهها بعد از عمل هم دیده میشود.
روش‌های کاهش درد و ورم
- بالا نگه داشتن پا: در دو هفته اول بیشتر وقت روز پا بالاتر از سطح قلب باشد. پس از آن، بعد از هر نوبت فعالیت مدتی پا را بالا بگذارید.
- حرکت مفاصل آزاد: حرکت دادن انگشتان و سفت و شل کردن عضلات ران چند بار در ساعت به گردش خون کمک می‌کند.
- سرما: روی گچ اثر محدودی دارد (نکات مراقبت از گچ پا را ببینید). پس از برداشتن گچ و بسته شدن زخم، کیسه یخ را با پارچه نازک و هر بار حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه استفاده کنید و هرگز مستقیم روی پوست یا ناحیه بی‌حس نگذارید.
- فشار ملایم: پس از ترمیم زخم، جوراب فشاری یا باند کشی طبق توصیه تیم درمان ممکن است کمک کند.
- داروها: مسکن‌ها را طبق برنامه مصرف کنید. پس از برخی جراحیهای استخوانی، جراح ممکن است مصرف داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی را محدود کند؛ بدون مشورت دارو را عوض یا اضافه نکنید.
- پرهیز از نیکوتین: سیگار و ویپ نیکوتینی خون‌رسانی را کاهش می‌دهند و خطر جوش نخوردن استخوان را بالا می‌برند.
- فعالیت تدریجی: تمرین‌های توانبخشی بعد از عمل صافی کف پا با فعال کردن پمپ عضلانی ساق، به کاهش ورم در ماه‌های بعد کمک می‌کنند.
بی‌حسی، سوزش و حساسیت پوست
بی‌حسی یا سوزش اطراف برش‌ها شایع است، زیرا شاخه‌های کوچک عصب‌های پوستی در مسیر جراحی قرار دارند. این حالت اغلب طی چند ماه بهتر میشود اما گاهی باقی می‌ماند. بی‌حسی‌ای که ناگهان شروع شود، گسترش یابد یا با رنگ‌پریدگی انگشتان همراه باشد، فوری است.
درصد کمی از بیماران دچار سندرم درد منطقه‌ای مزمن (CRPS) می‌شوند: دردی بسیار بیشتر از حد انتظار، حساسیت به لمس ملایم، تغییر رنگ، دما یا تعریق پوست و ورم پایدار. تشخیص و درمان زودهنگام، معمولاً با همکاری متخصص درد و فیزیوتراپی، اهمیت دارد.
لخته خون: خطری که نباید نادیده گرفت
گچ، بی‌حرکتی و کم شدن راه رفتن خطر ترومبوز ورید عمقی (DVT) را افزایش می‌دهد. یک مرور سیستماتیک کاکرین روی بیماران دارای بی‌حرکتی اندام تحتانی نشان داد هپارین با وزن مولکولی پایین، بروز DVT را نسبت به عدم پیشگیری کاهش می‌دهد؛ قطعیت این شواهد متوسط تا پایین ارزیابی شده است. اثر آن بر آمبولی ریه با قطعیت پایین و نامشخص است. راهنمای NICE هم برای افراد ۱۶ سال به بالا، پیشگیری دارویی را در جراحیهای پا و مچ قابل بررسی می‌داند اگر عمل به بی‌حرکتی نیاز داشته باشد، بیهوشی بیش از ۹۰ دقیقه طول بکشد یا خطر لخته بیشتر از خطر خونریزی باشد. تصمیم نهایی با پزشک معالج است.
- علائم DVT: درد یا گرفتگی ساق، ورم یک‌طرفه ساق یا ران، گرمی و قرمزی
- علائم آمبولی ریه: تنگی نفس ناگهانی، درد قفسه سینه که با نفس عمیق بدتر میشود، تپش قلب یا سرفه خونی؛ در این حالت فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
نشانه‌های عفونت
عفونت سطحی زخم معمولاً با آنتی‌بیوتیک کنترل میشود، اما عفونت عمقی جدی‌تر است و گاهی به جراحی دوباره نیاز دارد. در اطلاعات بیمار یک بیمارستان تخصصی ارتوپدی، عفونت استخوان حدود ۱ مورد در هر ۱۰۰ نفر ذکر شده است. این نشانه‌ها را گزارش دهید:
- قرمزی رو به گسترش اطراف زخم
- ترشح چرکی یا بدبو، یا باز شدن لبه‌های زخم
- تب ۳۸ درجه یا بالاتر یا لرز
- دردی که پس از چند روز بهبود، دوباره بدتر میشود
طبیعی است یا نیاز به بررسی دارد؟
| علامت | معمولاً قابل انتظار | نیازمند تماس یا مراجعه |
|---|---|---|
| ورم | بیشتر در عصر، کمتر در صبح، کاهش تدریجی | ورم ناگهانی، ورم یک‌طرفه ساق، همراه با درد یا قرمزی |
| درد | کاهش تدریجی در روزهای اول؛ افزایش خفیف و گذرا پس از فعالیت | درد رو به افزایش که با دارو و بالا گذاشتن پا بهتر نمی‌شود |
| رنگ پوست | کبودی اطراف پا و انگشتان در هفته‌های اول | انگشتان سرد، سفید یا آبی؛ قرمزی رو به گسترش |
| حس | بی‌حسی محدود کنار برش | بی‌حسی جدید، رو به گسترش یا همراه با ضعف |
| زخم | ترشح اندک و شفاف در روزهای اول | ترشح چرکی یا بدبو، یا باز شدن زخم |
| حال عمومی | خستگی در چند روز اول | تب ۳۸ درجه یا بیشتر؛ تنگی نفس (اورژانس ۱۱۵) |
این مطلب بخشی از راهنمای مراقبت بعد از جراحی صافی کف پا است. برای آشنایی با خود بیماری، صفحه صافی کف پا را ببینید.