اسکن کف پا دقیقاً چه چیزی را اندازه می‌گیرد؟
- ردپای ایستا: شکل و سطح تماس کف پا با زمین در حالت ایستاده (با جوهر، اسکنر نوری یا صفحه فشار).
- فشار ایستا و پویا: صفحه فشار یا سیستم‌های داخل کفش، فشار بیشینه نواحی مختلف کف پا و مسیر مرکز فشار را در ایستادن و راه رفتن ثبت می‌کنند.
- اسکنرهای سه‌بعدی: فقط شکل سطحی پا را برای ساخت کفی یا کفش ثبت می‌کنند و فشار را نمی‌سنجند.
هیچ‌کدام از این روش‌ها از اشعه ایکس استفاده نمیکنند.
شاخص‌های رایج در گزارش اسکن
یکی از شاخص‌های پرکاربرد Arch Index است: نسبت سطح تماس ناحیه میانی پا به کل سطح تماس کف پا (بدون انگشتان). در تعریف اصلی Cavanagh و Rodgers (۱۹۸۷)، مقدار ۰٫۲۱ یا کمتر نشانه قوس بلند و ۰٫۲۶ یا بیشتر نشانه قوس پایین یا افتاده (پای صاف) در نظر گرفته شد و مقادیر میان این دو قوس طبیعی؛ این آستانه‌ها از داده‌های بزرگسالان به دست آمده‌اند. شاخص‌های Staheli و Chippaux-Smirak هم پهنای ناحیه میانی ردپا را با نواحی دیگر مقایسه می‌کنند. در بخش فشار، معمولاً فشار بیشینه پاشنه، میانه پا و سر متاتارس‌ها و نسبت بار سمت داخل به سمت بیرون گزارش می‌شود.
محدودیت‌های اسکن کف پا در تشخیص صافی کف پا
- دوبعدی است و استخوانها را نمی‌بیند: پهن‌تر بودن ردپا لزوماً به معنی افت قوس استخوانی نیست. در مطالعه‌ای روی ۲۴ بزرگسال دارای اضافه‌وزن، Arch Index با درصد چربی بدن همبستگی قابل‌توجهی داشت (ضریب حدود ۰٫۶۷) (Wearing و همکاران، ۲۰۰۴).
- انعطاف‌پذیری و علت را نشان نمی‌دهد: منعطف یا سفت بودن صافی، علت آن و وضعیت تاندون‌ها با اسکن مشخص نمی‌شود.
- رابطه ضعیف با رادیوگرافی: در ۱۹ کودک دارای صافی کف پا، نسبت فشار زیر متاتارس اول به پنجم با زاویه‌های رادیولوژی همبستگی نداشت (Lee و همکاران، ۲۰۱۵) و در مطالعه دیگری تغییرات فشار کف پا با تغییرات زاویه‌های رادیولوژی هم‌سو نبود (Kim و همکاران، ۲۰۲۴).
- در کودکان اعتبارسنجی نشده است: Arch Index برای کودکان اعتبارسنجی نشده و آستانه‌های سایر شاخص‌های ردپا به سن وابسته‌اند (Banwell و همکاران، ۲۰۱۸).
- نتایج دستگاه‌ها قابل‌مقایسه نیست: نوع دستگاه، ایستا یا پویا بودن اسکن، سرعت راه رفتن و کالیبراسیون روی نتیجه اثر دارند.
اسکن کف پا کجا مفید است؟
- ثبت الگوی بار و نقاط پرفشار، مثلاً برای طراحی یا اصلاح کفی و کفش
- پیگیری یک فرد با همان دستگاه و همان روش در طول زمان
- در برخی مراکز تخصصی پای دیابتی، برای یافتن نقاط پرفشار و سنجش اثر کفش و کفی
- پژوهش و آنالیز راه رفتن
پیش از پرداخت هزینه کفی بر اساس اسکن، این سؤال‌ها را بپرسید
- آیا پیش از اسکن معاینه بالینی انجام شده و انعطاف‌پذیری پا بررسی شده است؟
- هدف کفی چیست: کاهش درد، تغییر توزیع فشار، یا «اصلاح شکل پا»؟ ادعای اصلاح ماندگار شکل پا با کفی پشتوانه علمی ندارد.
- چه کسی نتیجه اسکن را تفسیر می‌کند و برنامه پیگیری چیست؟
- اگر کودک درد ندارد، آیا اصلاً به کفی نیاز دارد؟ مرور کاکرین در سال ۲۰۲۲ شواهدی برای فایده کفی‌های سفارشی گران‌قیمت در کودکان سالم و بدون درد پیدا نکرد (Evans و همکاران، ۲۰۲۲).
چه زمانی به‌جای اسکن به پزشک مراجعه کنید؟
- درد مداوم یا رو به افزایش پا، مچ یا ساق
- صافی یک‌طرفه، تازه‌ایجادشده در بزرگسالی یا سفت
- بی‌حسی، ضعف یا مشکل تعادل
- فوری: زخم، قرمزی، گرمی یا تورم پا در فرد مبتلا به دیابت