در یک نگاه
- در مطالعه‌ای روی ۸۳۵ کودک ۳ تا ۶ ساله، ۴۴٪ کف پای صاف منعطف داشتند و کمتر از ۱٪ موارد غیرطبیعی بود.
- کودکِ بدون درد به کفی، کفش طبی یا محدود کردن ورزش نیاز ندارد.
- صافی سفت، به‌ویژه همراه با درد و پیچ‌خوردگی مکرر بین ۸ تا ۱۶ سالگی، ممکن است ناشی از به‌هم‌چسبیدگی استخوان‌ها باشد.
- در کودک علامت‌دار، اولین چیزی که باید بررسی شود سفتی عضلات ساق است.
کف پای صاف در کودک تا چه حد طبیعی است؟
بیشتر نوزادان تقریباً قوسی ندارند. با رشد و راه رفتن، بافت‌های کف پا محکم‌تر می‌شوند و قوس به‌تدریج شکل می‌گیرد؛ طبق AAOS، در بسیاری از کودکان این روند تا ۵ سالگی یا بعد از آن ادامه دارد و برخی هرگز قوس بلندی پیدا نمی‌کنند.
در مطالعهٔ Pfeiffer و همکاران روی ۸۳۵ کودک پیش‌دبستانی، کف پای صاف منعطف در ۵۴٪ کودکان ۳ ساله و فقط ۲۴٪ کودکان ۶ ساله دیده شد و در پسرها بیشتر از دخترها بود (۵۲٪ در برابر ۳۶٪). کمتر از ۱٪ کودکان صافی غیرطبیعی داشتند.
آیا کفش طبی یا کفی، قوس پای کودک را می‌سازد؟
خیر؛ شواهد نشان می‌دهد کفش و کفی اصلاحی سیر طبیعی شکل‌گیری قوس را تغییر نمی‌دهند. شرح کارآزمایی‌ای که این موضوع را نشان داد در آیا صافی کف پا بدون جراحی درمان می‌شود؟ آمده است. برای کودکِ دردمند، کفی آماده و ارزان معمولاً کافی است؛ انواع آن در راهنمای کفی طبی مقایسه شده‌اند.
پابرهنه راه رفتن و کفش‌های اولیه چه نقشی دارند؟
دو مطالعهٔ مشاهده‌ای از ارتباط کفش‌پوشی با شکل قوس خبر می‌دهند. در بررسی Rao و Joseph روی ۲۳۰۰ کودک، کف پای صاف در کودکانی که کفش می‌پوشیدند شایع‌تر از کودکان پابرهنه بود. در مطالعهٔ Hollander و همکاران روی ۸۱۰ کودک و نوجوان، کفش‌پوشی همیشگی با قوس پایین‌تر همراه بود. این مطالعات رابطهٔ علت و معلولی را ثابت نمی‌کنند، اما دلیلی هم برای منع پابرهنه راه رفتن کودک سالم روی سطوح ایمن باقی نمی‌گذارند.
اضافه‌وزن چه ارتباطی با کف پای صاف کودک دارد؟
در مرور نظام‌مند Malden و همکاران (۲۰۲۱)، چاقی در کودکان خردسال با تشخیص کف پای صاف ارتباط داشت؛ این نتیجه فقط بر چهار مطالعه استوار است و جهت رابطه را نشان نمی‌دهد. در کودکی که اضافه‌وزن دارد و از درد پا شکایت می‌کند، مدیریت وزن بخشی از برنامهٔ درمان است، نه فقط یک توصیهٔ عمومی.
کدام نشانه‌ها در کودک نیاز به معاینه دارند؟
- درد پا یا ساق، خستگی زودرس در بازی یا لنگیدن
- قوسی که هنگام ایستادن روی پنجه برنمی‌گردد
- صافی فقط در یک پا یا تفاوت آشکار دو پا
- پیچ‌خوردگی‌های مکرر مچ یا درد پشت پا در سنین ۸ تا ۱۶ سالگی
- راه رفتن مداوم روی پنجه در کودکی که دیگر نوپا نیست
- بیماری عصبی یا عضلانی شناخته‌شده
صافی سفت و به‌هم‌چسبیدگی استخوان‌ها چگونه درمان می‌شود؟
به‌هم‌چسبیدگی استخوان‌های پشت پا (Tarsal coalition) از پیش از تولد وجود دارد، اما معمولاً وقتی بین ۸ تا ۱۶ سالگی استخوانی می‌شود علامت می‌دهد: پای سفت و صاف، درد زیر مچ و پیچ‌خوردگی‌های مکرر. بسیاری از این کودکان هرگز علامتی ندارند. در موارد علامت‌دار، طبق AAOS درمان غیرجراحی شامل توقف فعالیت‌های پرضربه معمولاً برای ۳ تا ۶ هفته، کفی، کاسهٔ پاشنه یا گُوه، و بوت یا گچ موقت است و در بسیاری از کودکان علائم را برطرف می‌کند. اگر این اقدامات کافی نباشد، جراحی بررسی می‌شود.
کودک دردمند با صافی منعطف چه درمانی لازم دارد؟
درمان بر علت درد تکیه دارد:
- سفتی ساق یا کوتاهی آشیل: برنامهٔ کشش منظم و در صورت نیاز فیزیوتراپی یا گچ‌گیری؛ روش در کوتاهی آشیل و صافی کف پا
- درد قوس پس از فعالیت: کفی آماده و کاهش موقت فعالیت‌های پرضربه
والدین در خانه چه کنند و چه نکنند؟
- ورزش و بازی کودک را به خاطر کف پای صافِ بدون درد محدود نکنید.
- هر چند ماه اندازهٔ کفش را کنترل کنید؛ کفش تنگ یا بزرگ مشکل‌ساز است، نه کفش «غیرطبی».
- از کودک بخواهید روی پنجه بایستد؛ اگر قوس ظاهر شد، صافی منعطف است.
- زمان و شرایط درد، لنگیدن یا تفاوت دو پا را یادداشت کنید و هنگام مراجعه همراه داشته باشید.
- برای کودک بدون درد، کفی یا کفش سفارشی گران‌قیمت نخرید.
از تجربهٔ مطب
والدین اغلب نگران‌اند که چرخش مچ پا سبب عارضه شود؛ در حالی که چرخش مچ پا در بیست درصد مردم وجود دارد و اگر همراه با سفتی آشیل یا درد پا و مچ پا نباشد، کاملاً طبیعی محسوب می‌شود.